Innovatiemilieus werkend krijgen

Campussen en innovatiedistricten (van volwassen tot in ontwikkeling) krijgen een prominente plek in het omgevingsbeleid van het Rijk. Dat volgt uit een onderzoek door TwynstraGudde, in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, naar de ruimtelijke opgaven van deze nationale onderzoeks- en innovatie-ecosystemen. Met deze inzichten bouwen we innovatiemilieus die aantrekkelijk zijn voor bedrijven, onderzoekers, studenten én bewoners en op plekken waar innovatie daadwerkelijk plaatsvindt. 

Grote maatschappelijke en economische uitdagingen van deze tijd vragen om innovatiekracht die geen enkele organisatie zelfstandig kan leveren. De oplossingen ontstaan waar onderzoekers, start-ups, gevestigde bedrijven en overheden elkaar vinden en versterken: innovatiemilieus die cruciaal zijn voor de concurrentiekracht van Nederland.

Wat zijn innovatiemilieus?

Bedrijven clusteren samen met kennis- en onderwijsinstellingen, zoals universiteiten, hogescholen en mbo’s, om uitkomsten van onderzoeken en innovaties onmiddellijk in te praktijk te brengen. Deze plekken noemen we innovatiemilieus. Het zijn clusters die zorgen voor maatschappelijke en economische impact en bijdragen aan brede welvaart. Ze ontstaan in veel regio’s en we onderscheiden hierin twee typen innovatiemilieus: campussen en innovatiedistricten. 

Campussen liggen vaak aan de rand van de stad, hebben één primair doel (zoals onderwijs of werken rondom een cluster) en zijn nauw verweven met één of meer kennisinstellingen. Ze bieden een omgeving voor onderzoek, ontwikkeling en valorisatie. Onder campussen vallen ook andere vormen, zoals science parks en bedrijfscampussen. De governance is meestal centraal georganiseerd, vaak door een universiteit of een publiek-private campusorganisatie. 

Innovatiedistricten liggen vaak in steden en zijn multifunctioneel: ze omvatten een mix van bedrijven, kennisinstellingen, wonen en voorzieningen. Ze zijn fysiek minder afgebakend dan campussen en vragen om een meer netwerkgerichte, publiek-private governance. Namelijk, door de veelheid aan stakeholders en belangen zijn de organisatie en financiering complexer.

Lees meer over de overeenkomsten en verschillen op een rij.

Onze aanpakken om innovatiemillieus werkend te krijgen

TwynstraGudde helpt innovatiemilieus in hun ontwikkeling. Dit doen we vanuit integrale kennis, kunde en ervaring binnen deze thema's:
1.  Vastgoed- en gebiedsontwikkeling
2.  Strategie en innovatie
3.  Samenwerken, organisatie en governance

1. Vastgoed- en gebiedsontwikkeling

   Voor een campus of innovatiedistrict zijn fysieke ruimtes van groot belang. Denk aan (onderzoeks-)faciliteiten om innovatie te stimuleren, geschikte en betaalbare ruimte voor start- en scale-ups of gemeenschappelijke ontmoetingsruimtes. Zowel vastgoed als openbare ruimtes zorgen ervoor dat het ecosysteem ook daadwerkelijk ontstaat. 

   Aanpak: Wij stellen een ontwikkelstrategie op voor de vastgoed- en gebiedsontwikkeling, inclusief de stappen en welke producten daarvoor nodig zijn. Hierin combineren we onze kennis van en ervaring met de ontwikkeling van gebouwen en gebieden. Ook brengen we de haalbaarheid van ontwikkelingen in beeld door integrale businesscases op te stellen. Hierbij kijken we naar meerdere aspecten en niet alleen naar de financiële businesscase. Onlangs onderzochten we bijvoorbeeld de organisatorische haalbaarheid van een innovatiedistrict in Amersfoort. 

   Wij adviseren onder andere over: 

   • De ontwikkelstrategie: we brengen de ruimtelijke en programmatische ontwikkelrichting in beeld en bepalen de stappen en keuzes om het gebied (in fases) te realiseren. 

   • Businesscases en verdienmodellen: we maken de haalbaarheid van de ontwikkeling inzichtelijk en adviseren aan welke knoppen te draaien om de haalbaarheid te verbeteren of risico’s te verminderen.

   • De rolverdeling tussen markt en overheid en publiek-private samenwerking: we analyseren welke projectonderdelen de markt kan uitvoeren, welke onderdelen beter door de overheid kunnen worden getrokken en welke samenwerkingsvorm of contractvorm passend is.

2. Strategie en innovatie

   Voor het toekomstig verdienmodel van Nederland worden innovatiekracht en samenwerking tussen bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden steeds belangrijker. Helaas ontbreekt bij veel innovatiemilieus het overzicht van wie welke kennis heeft en welke initiatieven plaatsvinden. Hoe ontwikkel je een ecosysteem, waarin kennisinstellingen, start-ups en gevestigde bedrijven elkaar vinden en versterken? Welke strategische richting past bij de unieke kracht van jouw regio of campus?

   Aanpak: TwynstraGudde ontwikkelt een strategie voor de ontwikkeling en versterking van het ecosysteem met een gedragen innovatieagenda en inspirerende (netwerk)-evenementen. Door strategie en innovatie centraal te stellen binnen gebiedsontwikkeling creëren we de randvoorwaarden voor duurzame samenwerking. Lees hierover meer. Zo geven we invulling aan het woord innovatie en ontstaat ruimte voor talent, onderzoek en economische waarde.

   Ons Innovatie Ecosysteem Canvas maakt duidelijk op welke vlakken verbeteringen mogelijk zijn. Denk aan samenwerking, gedeelde ambities, netwerkevents, ideevorming, of het innovatieportfolio van het innovatiemilieu. Bovendien organiseren we evenementen, zoals lunch & learns en hackathons, om innovatie te versnellen en samenwerking tussen (onderwijs)partijen met bedrijfsleven en overheid te initiëren.

   Wij adviseren onder andere over:

   • Ontwikkeling van innovatiestrategie: een positionering van het innovatiemilieu, gedragen door de betrokken partijen.

   • Evaluatie en ontwikkeling van het ecosysteem: met ons Innovatie Ecosysteem Canvas analyseren we het innovatievermogen van het innovatiemilieu.

   • Innovatie-events: organisatie en uitvoering van (netwerk)events, zoals innovatietrainingen, workshops en hackathons, om mensen uit het ecosysteem samen te brengen en samen te laten werken.

3. Samenwerken, organisatie en governance

   Een werkend innovatiemilieu vraagt om passende en lange termijnafspraken tussen alle betrokken partijen. Helaas blijft de samenwerking vaak versnipperd. Dus hoe richt je een organisatie in met duidelijke rollen, verantwoordelijkheden en zeggenschap, die flexibel is om met de campus mee te groeien? Hoe borg je dat ambities realistisch zijn en worden vertaald naar uitvoeringsagenda’s?

   Aanpak: TwynstraGudde helpt organisaties in het innovatiemilieu een toekomstbestendige governance en organisatievorm te geven. Dat omvat het concretiseren, namelijk uitwerken in ambities, doelen en uitvoeringsacties, en het formaliseren van de samenwerking, zoals vastleggen in afspraken, overeenkomsten en juridische structuren, zoals een stichting of campus-BV.

   Wij maken rollen, risico’s, taken, verantwoordelijkheden en financiering transparant en werken deze uit in meerjarenplannen die door alle betrokken partijen worden gedragen. Ook besteden we aandacht aan de zachte kant van samenwerking: we overbruggen cultuurverschillen tussen organisaties en stimuleren ‘tweebenig’ werken tussen eigen organisatie en samenwerkingsverband. 

   We helpen startende initiatieven hun samenwerking te richten en te formaliseren, inclusief belangen verbinden, commitment organiseren en besluitvorming voorbereiden. Ook groeiende en gevestigde campussen helpen we hun organisatie te evalueren en door te ontwikkelen. Hiervoor gebruiken we onder andere onze beproefde samenwerkingsscan. Deze geeft inzicht in en geeft richting voor de volgende ontwikkelstap.

   Wij organiseren, begeleiden en adviseren over:

   • Samenwerkingsprocessen: een (triple helix -)samenwerking opzetten en ontwikkelen, en samenwerkingen binnen innovatiemilieus evalueren.

   • Governance en organisatiemodellen: vanuit het principe structure follows strategy komen we tot een governance en organisatie die passen bij de gezamenlijke opgave en ambitie.