Wat maakt een campus anders dan een innovatiedistrict

Kennisdelen stimuleren

De kenniseconomie ontstond in de jaren tachtig en gaf steden een nieuwe rol. Kennisintensieve bedrijven clusteren in steden door de aanwezigheid van kennisinstellingen en een hoogopgeleide bevolking. Deze ontwikkeling bracht economische groei. Nabijheid is cruciaal voor kennisdeling: hoe kleiner de afstand, hoe makkelijker mensen kennis delen. Ondanks digitale connectiviteit blijven persoonlijke ontmoetingen essentieel. De stad biedt hiervoor de beste setting, omdat mensen dicht bij elkaar wonen en werken.

Agglomeratie-effecten zijn belangrijk bij kennisontwikkeling: mensen, bedrijven en kennisinstellingen concentreren zich in stedelijke gebieden. Steden zijn daardoor de economische motor van regio’s en landen. Vooral grote steden met universiteiten en hogescholen produceren veel kennis. Deze instellingen voorzien in de behoefte aan talent- en kennisontwikkeling.
De kenniseconomie krijgt vorm in innovatiedistricten en campussen. Hier ontstaan oplossingen en toepassingen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze clusters zorgen voor maatschappelijke impact en dragen bij aan brede welvaart.

Innovatiedistricten in opkomst

Innovatiedistricten zijn een nieuw type werkmilieu. Ze bieden mensen, kennisinstellingen en bedrijven de kans om te werken, leren en innoveren in een stedelijke omgeving. Het innovatiedistrict is het antwoord op de nadelen van perifeer gelegen campussen: monofunctioneel, vooral bereikbaar met de auto en na zes uur ’s avonds verlaten.
Steeds meer steden ontwikkelen een innovatiedistrict of onderzoeken de mogelijkheden. Wij ondersteunden onder andere Purmerend, Amersfoort, Breda en Rotterdam bij hun ontwikkelingen.

Overeenkomsten: ecosysteem, assets en samenwerking

Campussen en innovatiedistricten versterken het innovatie-ecosysteem. Ze brengen bedrijven, kennisinstellingen, overheden en andere partners samen om nieuwe producten, diensten en processen te ontwikkelen. Drie typen assets zijn cruciaal:

1. Economische assets: bedrijven, kennisinstellingen, incubators, investeerders en ondersteunende diensten.

2. Fysieke assets (hardware): gebouwen, laboratoria, gedeelde faciliteiten, hoogwaardige openbare ruimte en goede bereikbaarheid.

3. Netwerk assets (software): relaties, community building, evenementen, incubator- en acceleratorprogramma’s.

Bij innovatiedistricten spreken wij over economische, fysieke en netwerkassets; bij campussen over hardware, software en orgware. De kracht van deze ecosystemen zit in intensieve samenwerking en het delen van kennis, infrastructuur en netwerken. Een kritische massa aan bedrijven, talent en kennisinstellingen is essentieel voor succes.

Verschillen: locatie, functiemix en governance

Campussen liggen vaak aan de rand van de stad, zijn monofunctioneel en sterk verbonden aan één of meer kennisinstellingen. Ze bieden een veilige, overzichtelijke omgeving voor onderzoek, ontwikkeling en valorisatie. De governance is meestal centraal georganiseerd, vaak door een universiteit of een publiek-private campusorganisatie.

Innovatiedistricten zijn stedelijk ingebed, multifunctioneel en kennen een grote mix van bedrijven, kennisinstellingen, creatieve sectoren, wonen en voorzieningen. Ze zijn minder afgebakend, groeien organisch en vragen om een netwerkgerichte, publiek-private governance. De organisatie en financiering is complexer door de veelheid aan stakeholders en belangen.

Organisatie en financiering

Op campussen is de hardware vaak in handen van publieke partijen, kennisinstellingen of grote vastgoedeigenaren. In innovatiedistricten is het vastgoed versnipperd en zijn er meer partijen betrokken. Dit vraagt om slimme verdienmodellen en samenwerking om bijvoorbeeld betaalbare ruimte voor startups en scale-ups te realiseren.

Community management, programmering en business development zijn op campussen vaak centraal georganiseerd. In innovatiedistricten is dit diffuser en vraagt het om actieve netwerkvorming en programmatische samenwerking tussen partijen. Innovatiedistricten werken met publiek-private samenwerkingen, allianties of zelfs community-based governance.

Het realiseren van vastgoed en faciliteiten voor startups, scale-ups en andere innovatiefuncties is een uitdaging, vooral in innovatiedistricten. Succesvolle voorbeelden laten zien dat een mix van financieringsmodellen nodig is: publieke investeringen en subsidies, private participaties, gedeelde exploitatie en innovatieve businessmodellen zoals gedeelde labs, flexibele huur en incubatorprogramma’s.

Onze visie op de ontwikkeling van innovatiedistricten

Partijen die profiteren van het ecosysteem, waaronder vastgoedbedrijven, moeten ook bijdragen aan de financiering van software en orgware. Alleen dan ontstaat een duurzaam model dat niet afhankelijk is van incidentele subsidies.
Een innovatiedistrict is meer dan een hip label of economische belofte. Het ontstaat niet door een gebied simpelweg te hernoemen, maar door een gezamenlijke, langetermijninspanning van partijen die elkaar versterken. Een succesvol innovatiedistrict vraagt om een heldere visie en ambitie, om samenwerkingen en investeringen van bedrijven, kennisinstellingen en overheid. De gemeente speelt een cruciale rol als aanjager, verbinder en facilitator, maar kan dit niet alleen. Leiderschap van organisaties die zich committeren aan een gezamenlijke toekomst is onmisbaar. Je kunt niet zomaar een innovatiedistrict aanwijzen; een langetermijnstrategie is noodzakelijk.

Zowel een campus als een innovatiedistrict vraagt om fysieke herkenbaarheid en plekken waar ontmoeting en experimenteren mogelijk zijn. Vaak ontstaat spanning met betaalbare huisvesting voor startups. Nieuwbouw leidt, als er niet op wordt gestuurd, tot hoge huren. Startups kunnen die hoge huren niet betalen. Maak vooraf afspraken met vastgoedeigenaren over huurniveaus.

Maak ook vooraf afspraken met vastgoedeigenaren over het selectief vestigingskader (het ‘deurbeleid’): alleen bedrijven die bijdragen aan het ecosysteem mogen zich vestigen. Achteraf aan vastgoedeigenaren vragen om de doelgroep aan huurders te beperken werkt niet.

Zelf aan de slag met een campus of innovatiedistrict?

Wil je als gemeente, ontwikkelaar of kennisinstelling aan de slag met een campus of innovatiedistrict? Denk goed na over de balans tussen hardware, software en orgware en over wie waarvoor verantwoordelijk is. Wij helpen je graag bij het maken van deze strategische keuzes.