Donut desire - Op naar het economische model van de 21e eeuw | Twynstra Gudde - Organisatieadviesbureau - organisatieadviesbureau

Donut desire - Op naar het economische model van de 21e eeuw

Aan alles is te merken dat de economie weer aantrekt. Bedrijven groeien en er wordt meer winst gemaakt. Daarnaast is het lastiger om nieuwe medewerkers te vinden. ‘Mooi toch?’, zouden de meesten denken. Aandeelhouders blij, politiek blij, volk blij. Meer mensen een baan, meer financiële zekerheid, vergrootte koopkracht. Niks mis mee. Of toch wel? Als het aan econome en ex-Oxfammer Kate Raworth ligt, is een economisch model dat gericht is op groei niet houdbaar.

Ik hoorde haar 9 januari spreken en weet nu niet of ik moet lachen of huilen. Huilen omdat zij mij heeft laten inzien dat er iets goed fout zit in ons huidige economische stelsel of lachen omdat ze gelukkig ook met een oplossing komt: de donuteconomie, HET economische model voor de 21e eeuw. Een model waarop in de behoefte van ieder mens kan worden voorzien, zonder dat dit ten koste gaat van onze planeet. Van eindeloze groei naar een evenwichtig welzijn.

De keerzijde van groei

Ik heb economie nooit leuk gevonden op school maar één ding is me bijgebleven. Mijn economieleraar die een stijgende lijn omhoog tekent, het Bruto Binnenlands Product, dat al jarenlang als graadmeter van welvaart in een land wordt beschouwd. Al van jongs af aan werd ons aangeleerd dat economie draait om groei, hoe meer hoe beter. Op de universiteit is het niet veel anders. Theorieën gaan uit van ‘Homo Economicus’, een soort Rupsje Nooitgenoeg, een mensbeeld waarin de mens vooral een economisch wezen is en zijn of haar onverzadigbare behoeften probeert te vervullen. Binnen grote bedrijven geldt nog steeds het principe van altijd streven naar meer winst. Doordat aandeelhouders hun deel eisen en werknemers en CEO’s bonussen verwachten.

Ook de politiek is groei nog steeds ‘common language’. Zo kwam Angela Merkel met ‘duurzame groei’. David Cameron stelde ‘evenwichtige groei’ voor. Barack Obama gaf de voorkeur aan ‘langdurige, blijvende groei’. José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, was voor ‘slimme, duurzame, inclusieve, veerkrachtige groei’. De Wereldbank beloofde inclusieve, groene groei. Maar al deze bijvoeglijk naamwoorden laten eigenlijk al zien dat welvaart en welzijn meer omvat dan groei alleen. Het is toch eigenlijk gek dat wij in onze huidige economie zo geobsedeerd zijn op groei. Waarom niet gewoon genoegen nemen met genoeg? Want wat gebeurt er nu eigenlijk als meer, meer, meer het streven is? Meer productie betekent ook meer druk op natuurlijke hulpbronnen, meer afval.

Het economisch handelen van de afgelopen zestig jaar heeft de natuur zo sterk aangetast dat onze planeet en onze toekomst gevaar lopen. Een radicale omslag is nodig in ons economisch denken. Een economisch model dat pleit voor een andere vorm van vooruitgang. Dat pleit voor een dynamisch evenwicht tussen menselijke, natuurlijke en sociale welvaart. Welk economisch model brengt ons dat?

De Donut

Kate Raworth heeft daar antwoord op: een alternatief en innovatief economisch model voor de 21e eeuw: de Donut. Een graadmeter die het Bruto Binnenlands Product zou moeten veranderen als graadmeter voor de welvaart. Visualiseer een donut. De buitenste ring geeft negen planetaire grenzen weer. Gaan we daar overheen – met CO2-uitstoot, watervervuiling, ontbossing, afvalverbranding, – dan helpen we de ondersteunende systemen van onze planeet, waar we fundamenteel van afhankelijk zijn, om zeep. De binnenste ring staat voor de sociale ondergrens: elf basisvoorzieningen waar ieder mens recht op heeft. Deze basisbehoeften komen overeen met de door de VN, in 2015 vastgestelde ‘Sustainable Development Goals’. Het baksel zelf is de economische ontwikkeling. Die kan wel groeien of krimpen, maar zonder de rechten aan de binnenkant te verdrukken en zonder aan de buitenkant het ‘planetaire plafond’ te bereiken. De uitdaging van de 21e eeuw is om binnen de donut te blijven.

Hoe komen we tot een Donut-economie?

Voor mij vielen na het lezen van ‘Doughnut Economics’ veel puzzelstukjes op zijn plek. Ik begreep niet alleen veel beter wat er mis is aan ons huidige economische paradigma, maar ik heb ook een helder beeld over hoe de toekomst eruit moet zien. In mijn werk ben ik veel bezig met circulaire economie, Sustainable Development Goals, duurzaamheid en MVO, maar dankzij Raworth zie ik nu het grotere plaatje en kan ik deze thema’s goed plaatsen in het Donut-model. De Hoe-vraag houdt mij nu ontzettend bezig. Hoe komen we tot de Donut? Ik geloof dat in de weg naar de Nieuwe (Donut-)Economie iedereen een steentje bijdraagt: het onderwijs, de overheid, de wetenschap, de samenleving en het bedrijfsleven. Ik geloof wel dat business-as-usual ons niet verder brengt. Radicale vernieuwingen zijn nodig. Leiders met lef die het roer om durven gooien, die gaan staan voor een evenwichtige inclusieve en duurzame ontwikkeling. Van de minister-president tot aan Jannie uit Amstelveen, iedereen kan het goede voorbeeld geven en leiderschap tonen.

Ik daag je uit!

Mijn handen jeuken om samen met jou aan de slag te gaan om te verkennen hoe jouw organisatie geplot kan worden op de Donut en hoe we een strategie ontwerpen die Donut-proof is.
Wil jij als organisatie, binnen de overheid, of als (sociale) onderneming bijdragen aan de Donut-economie? Neem contact op: zst@tg.nl

Bekijk ook eens de animatiefilmpjes van Raworth op https://www.kateraworth.com. De tegenlicht aflevering is ook een aanrader: https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2017-2018/de-donut-economie.html

Reactie(s)

Dag Zinzi, Interessante blog. Een paar punten waaraan ik moet denken na het lezen van je blog. 1) Een rare naam, de donut-economie. Een donut staat voor mij symbool voor de oude economie van groei en niet de ontwikkeling van een duurzame, eerlijke wereld waarin iedereen voldoende te eten heeft. 2) Als econoom vind ik het flauw dat de economie de schuld gegeven wordt. De mens en zijn/haar wensen maken de economie. Het probleem ligt bij de mens en zijn/haar wensen. 3) Tot slot, als de wereld past in de donut-economie, dan is het goed. Hoe vertalen we dat naar elk mens, organisatie of land? Het werkt alleen als we allemaal tegelijkertijd er mee beginnen. Succes!

Beste Vincent, dank voor je reactie. De economie 'de schuld geven' is inderdaad flauw. Het daagt me echter wel uit om te kijken naar hoe het anders kan, hoe het economisch denken met de tijd mee kan gaan. Welke economische principes zie jij ten grondslag aan de economie van de 21e eeuw? Het vertalen van de Donut-economie naar mensen, organisaties en landen vind ik een interessante. Hoe zou jij dat voor je zien?

Kate Raworth vertelt zelf dat ze ook wel moeite had met de donut. Ze dacht zelf aan een zwemband of reddingsboei, maar dat klonk negatief, en bleef niet hangen bij haar publiek. dus voor de groei van de bekendheid van haar verhaal deed de donut het gewoon beter. zo praktisch moeten we soms ook zijn!

Reageer