Stel: er is een fikse regenbui en cruciale apparatuur van een zorginstelling staat in de kelder te draaien. Of door een overstroming zijn de routes naar een ziekenhuis niet meer begaanbaar. Dit soort scenario’s zijn door klimaatverandering geen fictie meer. Zorginstellingen moeten zich voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering en een antwoord hebben op klimaatextremen, zoals hitte, overstromingen, wateroverlast of andere schokken. Niet alleen vanwege risico’s voor de eigen bedrijfsvoering, maar ook omdat zorginstellingen een maatschappelijke, wettelijk verankerde verantwoordelijkheid hebben om de continuïteit van hun zorg te borgen.
Vragen als: wat zijn de risico’s?
Zorgbestuurders, veiligheidsregio’s en overheden worstelen met vragen als: wat zijn de risico’s voor de continuïteit van onze zorg? Hoe moeten we die inschatten? Waar zitten de kwetsbaarheden, welke partijen zijn nog meer betrokken en welke maatregelen moeten we nemen? Wie heeft de regie, met wie moet ik samenwerken of sta ik er alleen voor? En hoe moet ik deze opgave meenemen in de toch al enorme belangenafweging waarvoor ik aan de lat sta?
Domeinoverstijgende opgave
Klimaatadaptatie in de zorg is een complexe, domeinoverstijgende opgave. Het raakt aan strategie, personeel, gebouwen, medische producten en samenwerking. Veel zorginstellingen hebben echter beperkte capaciteit en kennis om hier zelfstandig mee aan de slag te gaan. Daarnaast ontbreken kaders en normen om maatregelen te onderbouwen, zijn investeringen onzeker en leeft klimaatadaptatie als wicked problem nog beperkt. Landelijke initiatieven als de Green Deal Duurzame Zorg en de Nationale Adaptatiestrategie (NAS) bieden mogelijk een platform om kennis te verzamelen, beleid te maken en samen te werken.
Strategisch verankeren
Om grip te krijgen op de thematiek was zowel diepgaande kennis van de zorg nodig als van het brede werkveld van klimaatadaptatie. Daarom hebben we een onderzoeksteam samengesteld met experts op beide domeinen. Het onderzoeksteam maakte door onder andere een documentanalyse, een enquête onder tachtig zorgaanbieders, verdiepende interviews met experts en een interactieve spiegelsessie inzichtelijk waar kwetsbaarheden zitten, wat er al gebeurt en wat nog nodig is. Het team heeft aan VWS een gedragen rapport opgeleverd dat vervolgens naar de Tweede Kamer verzonden is.
Op de agenda
Een belangrijke succesfactor voor VWS was dat wij met onze aanpak het onderwerp op de agenda zouden zetten. Dat dit is gelukt blijkt onder andere uit het feit dat het MPZ (Milieu Platform Zorg) tijdens de laatste netwerkdag van duurzaamheidscoördinatoren een aparte workshop over klimaatadaptatie organiseerde en dat Skipr en klimaatadaptatienederland.nl een nieuwsbericht over ons rapport plaatsten.
De verleiding is groot om te wachten met beleid en maatregelen, maar dat is een gevaarlijke strategie.
Arjan de Jong
Principal adviseur Zorg
Zorg voor regie
Een van onze conclusies was onder andere dat zorgaanbieders wel onderkennen dat het natter, warmer en droger wordt en dat extreem weer een risico is voor de continuïteit van hun bedrijfsvoering, maar dat dat niet automatisch leidt tot adaptatiebeleid of maatregelen.
We concludeerden ook dat er te weinig regie is. In het rapport bevelen we onder andere aan: ga ondanks onzekerheden toch aan de slag met een risicoanalyse, verzamel en deel best practices en zorg dat er regie is, bijvoorbeeld vanuit Veiligheidsregio’s in samenwerking met gemeenten of vanuit zorgkoepels.
Meer weerbaarheid
VWS heeft nu een onderbouwd beeld van de huidige stand van zaken en antwoord op de initiële onderzoeksvraag. Dit helpt niet alleen zorgaanbieders, maar ook burgers die afhankelijk zijn van continuïteit van zorg. Voor zorgkoepels en zorginstellingen is dit rapport een wake-up call. Zij krijgen inzicht en concrete aanbevelingen, die uiteindelijk leiden tot meer weerbaarheid door klimaatadaptatie. Zodat de kans dat de continuïteit van de bedrijfsvoering en dus de zorg ernstig wordt verstoord kleiner is. ‘Zorgbestuurders hebben veel op hun bord en klimaatadaptatie komt daar nu ook nog bij. De verleiding is groot om te wachten met beleid en maatregelen, totdat duidelijk is wat de zorg hier zelf aan moet en kan doen. Toch is dat een gevaarlijke strategie. Als die overstroming, natuurbrand of extreme hittegolf zich ineens voordoet kunnen de gevolgen groot zijn. Dan kun je maar beter voorbereid zijn,' Arjan de Jong, principal adviseur Zorg.
Waarom TwynstraGudde?
VWS koos ons omdat we het grote, complexe thema klimaatadaptatie hebben vertaald naar een behapbare, praktische aanpak. Met als rode draad de verkennende dialoog met het zorgveld. Samenvattend in vier opbrengsten:
-
Kennis en inzicht: we brachten klimaatrisico’s concreet in beeld en benoemden knelpunten om met die risico’s aan de slag te gaan.
-
Handelingsperspectieven: we boden praktische adviezen voor zorgaanbieders, koepels en beleidsmakers over hoe zij kunnen komen tot klimaatbeleid en -maatregelen.
-
Samenwerking stimuleren: we deden een voorstel voor een Community of Practice en centrale regie voor kaders en normen.
-
Strategische koppeling: we stelden voor klimaatadaptatie op te nemen in meerjarenplannen en vastgoedstrategieën.
Lees ook Warmer, natter en droger: wat betekent dit voor de zorg? - Portaal voor klimaatadaptatie van de provincie Noord-Brabant
