Meer samenhang in energiesysteem met interbestuurlijke samenwerkingsagenda

Van sectoraal denken naar samenhangende keuzes

Tot voor kort waren veel afspraken over de energietransitie sectoraal ingericht en gericht op de korte termijn. In het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) werd duidelijk dat dit niet langer volstaat. Vraag, aanbod en infrastructuur grijpen steeds sterker op elkaar in, terwijl onzekerheden groot blijven. Dit vraagt om interbestuurlijke afspraken die richting geven, maar ook ruimte laten voor leren en bijsturen.

In opdracht van het Rijk en de koepels van decentrale overheden begeleidde TwynstraGudde het traject om te komen tot nieuwe interbestuurlijke afspraken over het energiesysteem. Centraal stond het uitgangspunt dat het energiesysteem een systeemvraagstuk is, waarin samenhangende keuzes noodzakelijk zijn over schaalniveaus en beleidsdomeinen heen.

Onze aanpak: structuur in bestuurlijke complexiteit

TwynstraGudde vervulde in dit traject de rol van procesregisseur. Samen met de betrokken partijen ontwikkelden we een samenwerkingsagenda op basis van een gedeeld systeemperspectief. We ondersteunden de interbestuurlijke gesprekken met discussiestukken en keuzerichtingen en brachten focus aan op kernvragen als:

• Hoe brengen we meer samenhang in keuzes over energiedragers (wat, voor wie, wanneer)?

• Hoe versterken we de verbinding tussen energie en ruimtelijk beleid?

• Hoe organiseren we regie, voortgang en escalatie in een volgende fase van de transitie?

Wat kwamen we tegen?

In ieder proces loop je met elkaar tegen uitdagingen aan. In eerste instantie waren de betrokken partijen geneigd om inhoudelijke afspraken te maken. Maar het systeem is dermate complex dat het een illusie is dat de betrokken partijen alle antwoorden in bezit hebben. Werkende oplossingen kunnen niet aan één tafel bedacht worden, maar ontvouwen zich gaandeweg. Gelijktijdig is het soms noodzakelijk dat je keuzes maakt. Dan is het belangrijk dat je met elkaar weet hoe je samenwerkt en hoe je tot keuzes komt. Gedurende het proces werd dit voor de deelnemers duidelijk en is de koers en het gesprek veranderd.  

Resultaat: een samenwerkingsagenda met structurele doorwerking

Het traject mondde uit in de vaststelling van de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem in het Bestuurlijk Overleg Klimaat & Energie. In deze agenda spraken Rijk, decentrale overheden en netbeheerders af hoe zij gezamenlijk sturen op de ontwikkeling van een duurzaam, betaalbaar, betrouwbaar en rechtvaardig energiesysteem richting 2050.

De agenda bevat negen concrete afspraken over o.a.:

• Het in samenhang ontwikkelen van NPE, PEH, MIEK, pMIEK, energievisies en warmteprogramma’s.

• Het verbeteren van regie, systeemmonitoring en het doorpakken op knelpunten.

• Het stroomlijnen van overlegstructuren en governance, passend bij deze fase van de energietransitie.

• De ondersteuning via een nieuw op te richten Nationaal Programma Energiesysteem (NP ES). Het NP ES bundelt bestaande ondersteuningsprogramma’s, helpt bij het signaleren en doorbreken van hardnekkige knelpunten en versterkt de wisselwerking tussen beleid en uitvoering op alle schaalniveaus.

Toegevoegde waarde van TwynstraGudde

TwynstraGudde bracht structuur, overzicht en focus in een complex interbestuurlijk krachtenveld. Door systeemdenken te verbinden met interbestuurlijke realiteit hielpen wij partijen om voorbij sectorale logica’s te kijken en gezamenlijk richting te kiezen. Zo droegen wij bij aan afspraken die niet alleen de goede beweging in gang zetten, maar ook daadwerkelijk helpen bij het realiseren van een samenhangend energiesysteem.