Het ZonMw-programma DoelmatigheidsOnderzoek (DO) bestaat sinds 1999 en loopt in de huidige vorm van 2022-2026. Het programma DO genereert kennis door het financieren van klinisch onderzoek voor de zorgpraktijk. Hierbij gaat het om kennisontwikkeling over de effectiviteit en kosten van interventies die nu of in de toekomst (kunnen gaan) behoren tot het basispakket Zorgverzekeringswet (Zvw) -zorgpakket. TwynstraGudde evalueerde de verschillende facetten van het programma om ZonMw handvatten aan te reiken om toekomstige programma’s nóg effectiever te maken.
Tijdens de evaluatie heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ZonMw gevraagd een programmavoorstel voor het kaderprogramma Passende Zorg 2024-2028 te schrijven. Binnen dit kaderprogramma is er veel aandacht voor doelmatigheidsonderzoek. Het huidige DO-programma loopt daarom tot en met 2026. Daar doelmatigheidsonderzoek een belangrijke component vormt van passende zorg, zijn de aanbevelingen van deze evaluatie ook toegepast op het ontwerp van het kaderprogramma Passende Zorg.
Betekenisvol programma in een dynamisch speelveld
De evaluatie laat zien dat het programma DO vele waardevolle onderzoeksprojecten mogelijk heeft gemaakt. Zo worden er in het programma maatschappelijk relevante onderzoeksvragen beantwoord en is er maatschappelijk relevante kennis ontwikkeld. Er is in het wetenschappelijke veld veel vraag naar subsidies voor doelmatigheidsonderzoek. Tegelijkertijd was het programma dermate omvangrijk dat het soms uitdagend bleek om ook voldoende wendbaar te zijn en direct in te kunnen spelen op de actualiteit. Deze wendbaarheid is tijdens de uitvoering van het programma aanzienlijk verbeterd.
Gezamenlijk agenderen
Het programma DO had gezamenlijk met veldpartijen meer in kunnen spelen op actuele zorguitdagingen en onderzoeksthema’s binnen sectoren door middel van gezamenlijk agenderen, in lijn met actuele richtlijnen, kennisagenda’s en pakketvragen. Dit kan ZonMw uiteraard niet alleen. Gezamenlijk agenderen vergroot de kans dat projectresultaten sneller daadwerkelijk landen in de praktijk. Daarom luidt de titel van ons rapport: ‘Implementeren is agenderen’.
Door beter te expliciteren hoe programmadoelstellingen bijdragen aan beleidsmatige en praktische toepassingen van kennis (ofwel implementatie) kunnen verdere stappen worden gezet. Dit begint bij het agenderen, zodat kennis voldoende bruikbaar en implementeerbaar is.
'Het evaluatierapport toont aan dat het programma DO ook in de jaren 2018 –2023 goede vooruitgang en zeer mooie resultaten heeft behaald. De evaluatie laat zien dat het programma een grote bijdrage levert aan betere en goedkopere zorg. Ook laat de evaluatie zien dat het programma zich continu heeft verbeterd en aangepast,' aldus Laurien Hoefnagel, senior programmamanager ZonMw.
Evaluatiemethodiek: Samen terugblikken en vooruitkijken
TwynstraGudde vindt het belangrijk om samen met de opdrachtgever en betrokkenen, waaronder de door ZonMw aangestelde evaluatiecommissie, de evaluatie te doorlopen. Onze gestructureerde evaluatiemethodiek, Het Lemniscaat van het leren, heeft als uitgangspunt om gezamenlijk te leren en te groeien, niet te bekritiseren en te oordelen. Het model slaat bruggen tussen verleden en toekomst, en tussen papier en praktijk.
Het Lemniscaat van van leren kent vijf chronologische stappen die in de evaluatie doorlopen werden. Na de start van de opdracht en kennismakingen (stap 1) werd een uitgebreide documentstudie uitgevoerd om eerste inzichten op te doen (stap 2). Vervolgens zijn de hoofdvragen van de evaluatie verder beantwoord aan de hand van interviews en een grootschalige online vragenlijst (stap 3) met veldpartijen, projectleiders en ZonMw-medewerkers. De resultaten zijn doorvertaald naar aanbevelingen ten behoeve van toekomstige programmakeuzes en inrichting (stap 4 en 5).
Het Lemniscaat van het leren
Waarom TwynstraGudde?
Wij voeren een lerende evaluatie van A tot Z uit en kijken samen met de opdrachtgever naar het verloop en de toekomst van het programma. De opbrengsten, de koers en de geleerde lessen worden in gezamenlijkheid besproken om de resultaten van extra duiding te voorzien. Op deze manier landen onze aanbevelingen in de juiste context en met de juiste sensitiviteit. De evaluatie bood zodoende een alomvattende terugblik op het programma DO en maakte ruimte voor een toekomstbestendige blik vóóruit.
