De partijen binnen de Regio Stedendriehoek hebben geleerd grensontkennend samen te werken. Daarmee zijn ze op nationaal niveau een gelijkwaardige gesprekspartner geworden. Bovendien creëerde de Contourrennotitie Nota Ruimte momentum voor de Regio Stedendriehoek om een schaalsprong te verkennen op het gebied van verstedelijking in balans, zoals wonen, klimaat, energie, water, bereikbaarheid en economie, om een bijdrage te leveren aan nationale opgaven. Met dat doel vroeg de regio TwynstraGudde om integrale en gedragen ruimtelijke (gemeentegrens-overstijgende) plannen te maken op het gebied van wonen, werken, voorzieningen en mobiliteit en hierover besluitvorming te organiseren. Daarop hebben we samen met de regio de Contourenschets 2050 gemaakt, waarmee het Rijk wordt verleid zich meerjarig te committeren aan de uitwerking ervan in een Verstedelijkingsstrategie.
Regioarrangement
Voordat we met deze opdracht begonnen, was in deze regio al sprake van enige samenwerking. In 2023 sloot de Regio Stedendriehoek, een samenwerkingsverband van de acht gemeenten Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Heerde, Lochem, Voorst en Zutphen, met de provincies Gelderland en Overijssel en de waterschappen Vallei en Veluwe, Rijn & IJssel en Drents Overijsselse Delta, het Regioarrangement. Het is een gezamenlijk, ruimtelijk perspectief voor de komende twintig tot dertig jaar, maar een concrete invulling daarvan ontbrak nog. Met de nieuwe Contourenschets laten de partijen zien dat ze verder kijken dan hun eigen, bestuurlijke belang en dat ze gezamenlijk willen en gaan werken aan de toekomst.
Schetsoefening
De grootste uitdaging was dat partijen bereid moesten zijn om grensontkennend samen te werken. Daarom zijn we begonnen met een schetsoefening, met als doel een Contourenschets te produceren. Deze moest duidelijk maken waar de verstedelijkingsopgave in de regio over gaat. Met elkaar hebben de partijen onder andere de mogelijkheden verkend voor de toekomstige ruimtelijke inrichting van de Regio Stedendriehoek. Diverse vragen moesten ze daarbij beantwoorden, zoals Waarom doen we dit, Waarom in deze regio, Welke keuzes vraagt dit van ons en Wat moeten we daarvoor nog verder met elkaar verkennen?
Ontwerpendonderzoek
Om een kwalitatief en open gesprek te voeren, zowel op inhoudelijk als bestuurlijk vlak, hebben we een gezamenlijk proces ingericht. Samen met stedenbouwkundig bureau MUST, en experts van alle betrokken partijen, hebben we diverse toekomstvarianten verkend. Deze verkenning kreeg vorm via ontwerpend onderzoek. Door letterlijk te schetsen, werd de samenhang tussen verschillende thema’s zichtbaar. Deze schetsen zijn geen kant-en-klare bouwplannen, maar een eerste verkenning van de mogelijke richtingen. Doel was dan ook niet om meteen al uit deze varianten te kiezen. De gewenste ontwikkeling ontstaat juist door de slimste elementen uit de verschillende plannen te combineren. De schetsen dienen dan ook als onze 'praatplaten'. Ze vormen het startpunt voor het gezamenlijke gesprek en leggen de kansen en uitdagingen voor de toekomst bloot.
Vier denkrichtingen
Resultaat is de ‘Contourenschets 2050 – verstedelijking in balans’, de eerste stap in een langjarig proces. De schets borduurt voort op het Regioarrangement en de ruimtelijke principes hierin: identiteit als basis, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik, bodem- en watersturend en brede welvaart. De schets toont vier denkrichtingen voor hoe de regio eruit kan zien in 2050. Zichtbaar is hoe de regio meer ruimte maakt voor woningbouw, bereikbaarheid, voorzieningen en ondernemen. Ze houdt daarbij rekening met het natuurlijk systeem (bodem en water), de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten en een gezonde en veilige leefomgeving.
Geven en nemen
De productie was voor alle stakeholders een vuurproef voor hoe ze met elkaar zouden omgaan als het spannend wordt. Het ging niet alleen om goede argumenten, maar ook om geven en nemen en elkaar iets gunnen. Cruciaal was dat partijen moesten leren tweebenig te zijn en soms strijdig met hun eigen belangen te denken, in het regionale belang. Dat zorgde niet alleen voor concreetheid, maar ook voor vertrouwen en comfort in de besluiten. De conceptschets hebben we vervolgens aan elke afzonderlijke partijen gepresenteerd en uitgelegd. Na gedragen besluitvorming is de Contourenschets 2050 in november 2024 aan minister Mona Keijzer aangeboden. Daarna hebben Rijk en regio gezamenlijk afgesproken een Verstedelijkingsstrategie Regio Stedendriehoek te starten.
De Contourenschets is een plaatpraat, waarmee de Regio Stedendriehoek de Verstedelijkingsstrategie 2050 gaat opstellen. Daarover gaan Rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en de regio-organisatie, en alle maatschappelijke partners, met elkaar in gesprek over de gezamenlijke opgave verstedelijking in balans richting 2050. De verstedelijkingsstrategie wordt nu opgesteld met projectleiding van TwynstraGudde.
Beeld: Aanbieding Contourenschets 2050 door regio Stedendriehoek en provincies Gelderland, Overijssel en
Waterschap Vallei en Veluwe aan het ministerie van VRO en I&W.
