Een dekkend netwerk van laadinfrastructuur vraagt om investeringen. Er zijn subsidieregelingen die marktpartijen stimuleren om laadpleinen te ontwikkelen. In de gebruiksfase betalen overheden als publieke opdrachtgevers echter bij elke afgenomen kWh in bouwprojecten, bijvoorbeeld bij dijkversterkingsprojecten voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De directe maatschappelijke kosten zijn nu relatief hoog. Tegelijkertijd leveren laadpleinen grote maatschappelijke baten op: minder emissies, voorkomen van netcongestie door slim laden en bundeling, en ruimte- en kostenbesparing door gedeelde aansluitingen. De beschikbaarheid van deze laadpleinen versnelt bovendien de elektrificatie in bouw en logistiek.
Hoe vergroten we de maatschappelijke baten bij de ontwikkeling van laadinfrastructuur en verlagen we de maatschappelijke kosten? En wat vraagt dit van de overheid?
Het innovatiegat dichten
In transities gaan kosten voor de baten uit. Daardoor breken innovaties vaak niet door naar het systeemniveau. Overheden hebben een sleutelrol om dit gat te dichten: met regie via regelgeving, experimenteerruimte, gerichte investeringen en overkoepelende programma’s. Regie voorkomt dat sectoren afzonderlijk optimaliseren, waardoor het systeem als geheel duurder uitvalt. Wat is nodig om als overheid te sturen op maatschappelijke kosten en baten?
-
Speerpunt 1: Doorbreek muren en stel bestaande laadinfrastructuur open voor andere sectoren
Schaarse energie-assets efficiënt gebruiken klinkt eenvoudig. Laadpleinen van elektrische bussen in het openbaar vervoer zijn overdag grotendeels ongebruikt. Door deze open te stellen voor logistieke partijen of gemeentelijke diensten die juist dan willen laden, benut je bestaande capaciteit beter. Wat op papier concurrenten lijken, blijken in de praktijk gebruikers met verschillende laadcurves: niet concurrerend, maar complementair. Deze opschalingsroutes zijn relatief eenvoudig, maar vragen om aanpassing van regels rond eigendom, medegebruik, aanbesteding en tariefstructuren. Flexibele contracten maken het delen van laadcapaciteit juridisch en financieel aantrekkelijk. Structurele toepassing en minder vrijblijvendheid zijn wenselijk, zeker bij publieke assets.
Overheden kunnen experimenteerruimte creëren via pilots, living labs en tijdelijke vergunningen. Hierin testen we nieuwe vormen van gedeeld gebruik, slim laden en collectieve aansturing. Overkoepelende programma’s zorgen voor samenhang en continuïteit: doelen, standaarden en leerervaringen worden geborgd en succesvolle oplossingen kunnen gericht opschalen van experiment naar reguliere praktijk. Dit levert een win-winsituatie op: hogere benutting van laadinfrastructuur tegen lagere kosten.
- Speerpunt 2: Gebruik publieke netcapaciteit slimmer door bundeling en sturing
Kies voor clusteren: gezamenlijke laadvoorzieningen op hublocaties met meervoudig gebruik. Overheden kunnen rest(net)capaciteit op eigen assets meervoudig inzetten. Door deze capaciteit te bundelen met nieuwe technologieën als slim laden en duurzame opwek, die vaak al aanwezig zijn, voorkomen we onnodige netverzwaring. De kWh-kosten blijven laag. Voor de totale dijkversterkingsopgave van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (nog ruim 1.400 km te gaan) kan dit meer dan 250 miljoen euro besparen. Door investeringen in laadpleinen te coördineren – bijvoorbeeld door laadinfra op eigen assets open te stellen, investeringsbeslissingen te bundelen of risico’s te delen met marktpartijen – ontstaat schaal en voorspelbaarheid voor de markt. - Speerpunt 3: Tijdelijk ander gedrag als overheid
Voor bovenstaande stappen is een bredere rolopvatting van de overheid nodig. In deze opschalingsfase betekent dat onder andere bewust tijdelijk meer risico nemen. Dit biedt zekerheid voor marktpartijen, zonder innovatiekracht te verliezen. Transparantie en het nakomen van afspraken zijn randvoorwaardelijk om het vertrouwen van de markt te winnen.
Wat levert dit op?
Door de laadvraag te bundelen, slim te sturen en ruimtelijk te clusteren, daalt de noodzaak tot directe netverzwaring. De markt innoveert met oplossingen als laad- en energiehubs, energiemanagementsystemen, batterijcontainers en integrale concepten. Overheden bieden het kader: gebruik van eigen assets en netaansluitingen, ruimtereservering, heldere concessie-eisen (slim laden als norm), datadeling en voorspelbare vergunningen en aanbestedingen. Zo groeit een reeks projecten uit tot het nieuwe gewenste systeem: modulair, deelbaar en netbewust.
Dit systeem is goedkoper per kWh, vraagt minder publieke euro’s per laadeenheid en versnelt de elektrificatie van logistiek en bouw zonder dat de maatschappelijke rekening uit de hand loopt. Publieke regie maakt laadinfrastructuur niet alleen mogelijk, maar ook betaalbaar.
