Reflexieve monitoring en evaluatie van experimenten Lerende evaluatie van experimenten

Een lerende evaluatie helpt om leervragen en verwachtingen in kaart te brengen, continu te verbeteren en aan het eind van experimenten om inzicht te geven in geboekte resultaten en geleerde lessen. Wij helpen je zo’n lerende evaluatie op te zetten, uit te voeren en te evalueren.

Situatie: over organisatiegrenzen heen

Experimenteren gebeurt steeds vaker. Vaak over organisatiegrenzen heen, in samenspel tussen overheden, kennisinstellingen, bedrijven en burgers. Denk aan experimenten om transities in gang te zetten, zoals living labs klimaatadaptatie, pilots duurzame landbouw, praktijkproeven slimme mobiliteit, en proeftuinen aardgasvrije wijken. Maar ook aan projecten en programma’s die ‘vastlopen’ en zich genoodzaakt voelen om te experimenteren met andere manieren van werken. In al deze gevallen gaat het niet alleen over experimenten met nieuwe technologieën, maar bijvoorbeeld ook over nieuwe businessmodellen en nieuwe vormen van samenwerken. En het gaat over zowel bijleren als afleren.

Onze visie: leren op drie niveaus

In hoeverre al dit experimenteren ook echt bijdraagt aan transities of de ontwikkeling van andere manieren van werken hangt sterk af van het niveau waarop geleerd wordt. Wij onderscheiden drie niveaus.

1. Situationeel leren

Leren binnen de living labs, pilots, praktijkproeven en proeftuinen zelf.

2. Collectief leren

Experimenten kunnen elkaar over-en-weer inspireren en leren van elkaars aanpak. Ontdekken waardoor iets op de ene plek wel werkt, maar op de andere niet. Collectief leren is ook belangrijk om een experimentele aanpak tot een blijvend succes te maken, blijkt uit onderzoek.

3. Institutioneel leren

Het is niet alleen belangrijk om te leren over specifieke situaties, maar ook over het bredere systeem waarbinnen deze plaatsvinden: wat belemmert of is nodig om nieuw ontwikkelde technologieën of praktijken ook daadwerkelijk op te schalen.

Lerende evaluatie stimuleert leren op drie niveaus

Het is belangrijk om zowel in het ontwerp van experimenten als tijdens de uitvoer ervan expliciet aandacht te hebben voor het stimuleren van leren op drie niveaus.

Een lerende evaluatie aan het begin van experimenten helpt om leervragen en verwachtingen in kaart te brengen. Een vraag die je aan het begin van elk experiment moet stellen, is: wat nu als het experiment slaagt, wat gaan we dan doen?
Lerend evalueren tijdens experimenten helpt vooral om tussentijds zaken te verbeteren, zoals de onderlinge samenwerking. Want juist in experimenten, waar vaak niet alles in een keer lukt, kan tussentijdse reflectie en bijsturing het verschil maken.
Aan het eind van experimenten helpt een lerende evaluatie om inzicht te geven in geboekte resultaten en geleerde lessen. Dit is gericht op verantwoorden, maar vooral ook op delen en agenderen.

Onze werkwijze

Een lerende evaluatie is maatwerk. Meestal doorlopen wij de volgende stappen.

Wij maken een goede start, waarin we de aanpak afstemmen en afspraken maken over de uitvoering.
Om scherp inzicht te kunnen geven, baseren wij ons altijd op meerdere bronnen. Denk aan objectieve data, ervaringen en motivaties van de ‘doelgroep’ die wij via bijvoorbeeld een enquête en face-to-face gesprekken verzamelen, en leerervaringen die wij via diepte-interviews verzamelen.
Vaak organiseren wij een of meerdere evaluatiesessies waarin wij onze analyse presenteren en die samen duiden en verdiepen.
Geboekte resultaten en geleerde lessen kunnen wij op verschillende manieren vastleggen. In een rapportage, of bijvoorbeeld in een two pager, poster of boekje.

Lerend

Wij werken aan onderzoeken vanuit de overtuiging dat constateren dienstbaar moet zijn aan het leren. Wij stimuleren het leren op drie niveaus.

Participatief

Wij werken niet alleen samen met mensen die het leuk vinden aan iets vernieuwends te werken, maar juist ook met de mensen en organisaties die iets met de geboekte resultaten moeten doen.