De kracht van een experimentele aanpak is het leren door te doen. Nieuwe antwoorden ontwikkelen door te ontdekken wat werkt, waardoor het werkt én door beweging tot stand te brengen. Eerste, kleine stapjes die uiteindelijk bij moeten dragen aan grote transities. Want transities kunnen we niet volledig begrijpen met wat we al weten, zoals Aniek Janssen en Dorine Wesel schrijven in hun artikel. We moeten leren te leren.
Niet voor niets experimenteren we steeds vaker. Vaak over organisatiegrenzen heen, in samenspel tussen overheden, kennisinstellingen, bedrijven en burgers. Denk aan living labs klimaatadaptatie, pilots duurzame landbouw, praktijkproeven slimme mobiliteit, en proeftuinen aardgasvrije wijken. Maar ook aan projecten en programma’s die ‘vastlopen’ en zich genoodzaakt voelen om te experimenteren met andere manieren van werken. In al deze gevallen gaat het niet alleen over experimenten met nieuwe technologieën, maar bijvoorbeeld ook over nieuwe businessmodellen en nieuwe vormen van samenwerken. En het gaat over zowel bijleren als afleren. In hoeverre al dit experimenteren ook echt bijdraagt aan transities hangt echter sterk af van het niveau waarop geleerd wordt. We onderscheiden drie niveaus.
Leren op drie niveaus: situationeel, collectief en institutioneel
Het eerste niveau is het leren in de living labs, pilots, praktijkproeven en proeftuinen zelf. Situationeel leren, noem ik dat. Bijvoorbeeld in Praktijkproef Amsterdam, waar in en rond Amsterdam zoveel mogelijk is geleerd over nieuwe, slimme oplossingen voor mobiliteit in stedelijke regio’s én wie welke rol heeft.
Maar om bij te dragen aan transities is situationeel leren alleen niet voldoende. Het is ook nodig om collectief te leren – leren tussen experimenten. Zo is er behalve Praktijkproef Amsterdam nog een aantal ‘routeprojecten’ en is ook in Europees verband in en rond Antwerpen, Kopenhagen en München geëxperimenteerd. Experimenten kunnen elkaar over-en-weer inspireren, leren van elkaars aanpak en ontdekken waardoor iets op de ene plek wel werkt, maar op de andere niet.
Gehele artikel lezen?
Download het gehele artikel hieronder.
