Technologieën als Generatieve AI besparen organisaties enorm veel werk. Maar wat is de impact ervan op management, processen en medewerkers? Biedt technologie kansen of is ze juist een bedreiging? Om die vraag te beantwoorden, kijkt Roland van der Vorst eerst wat breder. ‘Onze wereld wordt onzekerder en angstiger en daardoor durven mensen minder
risico’s te nemen. Ze zijn geneigd hun blik te verkleinen, houden vast aan wat ze weten en kennen en willen blijven voldoen aan de verwachtingen. Ze zeggen: dit stukje beheers en controleer ik. Dat is mijn focus. Maar zo’n verkrampte houding is het domste wat je kan doen in deze veranderende tijden. In een donker bos moet je juist alle poriën openzetten. Je moet jezelf
intrinsiek dwingen om te exploreren en dingen uit te proberen. Door digitalisering en AI wordt de omgeving nog onvoorspelbaarder. We weten niet wat AI gaat doen, we zijn nu al behoorlijk verrast door de mogelijkheden.’ Jacqueline is het daarmee eens: ‘De grootse beloften zie je in bijna alle vakgebieden terugkomen. Vooral veel ‘corvee’-taken kan AI straks overnemen. Maar ik vind het ook begrijpelijk dat - als AI steeds meer taken in veel beroepen kan overnemen – je ook dingen zelf wil blijven doen. Zit er niet ook een ambachtelijke kant aan veel beroepen? Best begrijpelijk dat mensen daarvan dingen willen behouden.’ Dat je met AI slimme dingen kan doen en goede ideeën kan bedenken, vindt Roland prima. ‘Dat gaat sowieso gebeuren. Minstens zo interessant is de vraag: wat doet AI met ons creatief vermogen? Daar maak ik me zorgen over. Iets maken is namelijk het leukste wat er is. Ik laat AI niet mijn columns schrijven, het is veel te leuk om het zelf te doen. Maar AI kan onze creativiteit ook verminderen. Voor een goede AI-prompt moet je specifiek zijn. Creativiteit vraagt juist om je open
te stellen voor wat in je opkomt. Dat kan AI niet. AI is niet geboren uit een fysieke ervaring, maar berekent alleen kansen. Ervaringen zijn nooit helemaal in bits en pieces te vangen.’
Meteen in de actiemodus
Jacqueline vindt het soms moeilijk om AI te weerstaan. ‘Als medewerker moet je ook dingen doen die je minder leuk vindt. Dan is AI toch een fijn hulpmiddel?’ Daar is Roland het mee eens en geeft een taalkundige toelichting: ‘Het woord managen komt van mano, hand, dus staat voor handelen of in de hand houden, dingen beheersen. In een volatiele omgeving schiet iedereen meteen in de actiemodus om à la minute resultaat te boeken. Dat zie je overal. Kijk naar de snelle reacties op slecht nieuws om
reputatieschade te voorkomen. Of naar hoe mensen meteen reageren op hun smartphone. Technologie dwingt ons tot direct reageren. Maar dat is reactief en gaat over de korte termijn.’ Jacqueline: ‘Toch verwachten organisaties een efficiencyslag van AI. Zo kunnen Agents steeds meer zelfstandig werk coördineren, beslissingen nemen, acties uitvoeren. Sommige organisaties claimen zelfs dat ze door AI een dag minder kunnen werken. Wat doe je met deze teruggewonnen tijd als organisatie? En wat betekent dit voor de rol van managers?’ Roland: ‘Technologie in het algemeen, en ook AI en digitalisering in het bijzonder, leiden tot amputatie. Door Google Maps weten we de weg niet meer te vinden. Sinds de komst van de auto is de mens dikker
geworden. Om die amputatie te boven te komen, gingen we naar de sportschool. Wij moeten die amputaties onderkennen en
onszelf trainen om toch weer aan te leren wat AI en digitalisering hebben weggenomen. Dat betekent: opnieuw leren om prikkels te weerstaan, jezelf open te stellen en je minder druk te maken om wat je bent of leuk vindt’.
Juist risico’s nemen
Toch lijkt dat in veel organisaties niet gangbaar. Tijdens haar traineeship bij TwynstraGudde kreeg Jacqueline bijvoorbeeld de
vrije ruimte om een opleiding te kiezen. ‘Gangbaar was om binnen je vakgebied te blijven, maar ik koos voor een opleiding meditatie. Veel collega’s vonden dat vet, maar ik moest ook vaak uitleggen dat dat ook écht mocht. Het blijkt best lastig om buiten de bekende kaders te komen.’ Roland kijkt licht verbaasd: ‘Waarom heb je altijd een opleiding nodig? Waarom kan je dat niet integreren in je werk? Ik heb al vijftien jaar geen opleiding gevolgd. Ik lees mezelf suf, ben nieuwsgierig. Ik wist niets van banken, dus ging ik boeken lezen en met mensen praten. Daar komt bij dat de werkelijke training niet alleen zit in het verbeteren van kennis. Een goede manager moet alleen op het hoofd vertrouwen. Zeker omdat je in een wereld die veranderlijk en onvoorspelbaar is, risico’s moet nemen. Het is zelfs een groter risico om geen risico’s te nemen en krampachtig
vast te houden aan wat je doet. Om dat onbekende te omarmen, moet je niet alleen vertrouwen op je hersens, maar ook weten wat er in je buik en hoofd omgaat’.
Hou de vlam van de intentie brandend en beoordeel iemands droom niet op het eindresultaat.
Roland van der Vorst
Moet het managementvak dan veranderen?, vraagt Jacqueline. ‘Managen gaat niet over het verstoren van het natuurlijke verloop van dingen, maar veel meer over het beïnvloeden ervan,’ stelt Roland. ‘Het gaat om niet meteen reageren, niet meteen de handen uit de mouwen steken en dingen gewoon laten gebeuren. Kijk eerst hoe de hazen lopen. Wat is de context, hoe kan ik de orde doorzien en wat zijn de intenties van mensen? Het Taoïsme kent het beeld van Wei en Wu wei. Wei is iets maken uit bestandsdelen, processen samenstellen, zo werkt onze wereld. Wu wei is doen door niet te doen. Zo werkt de natuur ook. Daar wordt niets gemaakt, er groeit gewoon iets. In mijn ogen moet managen meer Wu Wei worden. Het verloop van de dingen zien en dat proberen te beïnvloeden.’
Gehele artikel lezen?
Dit artikel maakt deel uit van het magazine 'De Manager in transitie(s)'. Een magazine over (nieuw) leiderschap en management. Over het vak en de mensen die het vormgeven. Over de manager van nu én morgen. Over nieuw leiderschap dat past bij de complexe transities waar organisaties voor staan. En ons perspectief op ongewoon management. Download het magazine hieronder.
