Wat betekenen de ambitieuze kabinetsplannen voor de dagelijkse praktijk bij zorg- en welzijnsorganisaties? Eerdere hervormingen laten zien dat succes niet uit één maatregel komt. En hoe maken we deze plannen werkbaar? Het vraagt om een samenhangende aanpak. Lees hier onze eerste duiding van het regeerakkoord, en/of doe mee aan ons online discussiepanel op 24 februari.
Inhoud
- De vijf transities
- Focus akkoord: Preventie en passende zorg
- Kansen in de praktijk
- Vastgoed en zorghuisvesting
- Hoe krijg je dit werkend?
De vijf grootste transities na vier jaar ‘Aan de slag.’
IInmiddels is het 2030. We kijken terug op vier jaar aan de slag. Welke transities heeft het zorglandschap in die vier jaar doorgemaakt? Wat is er veranderd? En wat maakte die veranderingen succesvol?
We lichten hieronder vijf transities toe:
- Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
De overgang van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving slaagde doordat werd uitgegaan van wat mensen wél kunnen. Door te investeren in veerkracht, participatie en eigen regie bleef gespecialiseerde zorg beschikbaar voor wie die echt nodig had. ‘Passende zorg’ kreeg zo steeds meer betekenis en werd de norm. - Van kwetsbaarheid naar veerkracht
We richten ons op wat jongeren kunnen en op hun groei, met mentale gezondheid als uitgangspunt. Door hun leefwereld te versterken werd vroeg ondersteunen en snel verbinden normaal, waardoor een mentaal sterkere generatie ontstond. - Van verzorgingshuis naar zorgzame wijken
De ontwikkeling van het scheiden van wonen en zorg in de ouderenzorg is doorgezet. Het bouwen van 'huizen' is gestopt. Er zijn nu 'leefomgevingen’. Er is massaal ingezet op tussenvormen (zoals knarrenhofjes en zorgzame buurten). Hierdoor kwam er versnelling in de doorstroming met behoud van sociale cohesie. - Van marktwerking naar regionale samenwerking
Wat bijdroeg aan het succes was het weghalen van de schotten tussen de wetten (Wmo, Zvw, Wlz) die in de praktijk werden geslecht door regionale samenwerking. Het ontkokeren van budget leidt tot gedeelde belangen van gemeenten en zorgverzekeraars. - Van werkdruk naar vakmanschap
Door innovaties die het werk slimmer organiseren, is de werkdruk verminderd en is er opnieuw ruimte ontstaan voor vakmanschap. Professionals ervaren meer autonomie omdat ze kunnen handelen vanuit kwaliteit van leven en menselijkheid, in plaats van vanuit protocollen en vinklijstjes.
Focus akkoord: Preventie en passende zorg.
Het regeerakkoord legt de nadruk op preventie, vroeg signaleren en mentale gezondheid. De leefomgeving, thuis, school en wijk, wordt gezien als basis voor welzijn en veerkracht. Passende zorg wordt 7 keer genoemd in het regeerakkoord, omdat de praktijk laat zien dat zorg beter en betaalbaarder wordt als de behoefte van de patiënt het uitgangspunt is. Voorbeelden zoals Bernhoven, Austerlitz Zorgt en kleinschalige woonzorginitiatieven tonen dat dit kan. Er is ook aandacht voor verschillen in zorgvraag, zoals vrouw-sensitieve zorg.
Kansen in de praktijk
- De coalitie wil de zorg passend maken door in te grijpen op het aanbod. Wij zien veel potentie in vroegsignalering en het (sneller) beter beoordelen van de vraag en achterliggende behoefte.
- Er is behoefte aan een brede visie op weerbaarheid, waarin preventie niet alleen wordt gezien als gezondheidsbeleid, maar ook als antwoord op maatschappelijke druk zoals vergrijzing, klimaatrisico’s en geopolitieke instabiliteit.
- Erkenning van de afnemende beschikbaarheid van mantelzorg en het inzetten van nieuwe mogelijkheden om professionele ondersteuning slimmer te organiseren.
- Structurele investeringen in lokale regie en coördinatie, omdat bewezen is dat dit cruciaal is om ondersteuning op elkaar te laten aansluiten.
- Investeren in collectieve en laagdrempelige alternatieven voor lichte zorg, zoals groepsaanpakken, inzet van ervaringsdeskundigen en interventies vanuit de sociale basis.
Vastgoed en zorghuisvesting
Het akkoord zet in op 'zorg dichtbij'. De eerstelijn wordt versterkt, persoonsgerichte zorg komt vaker in de wijk, en ziekenhuizen richten zich op zorg met bewezen meerwaarde. Daarnaast komen er investeringen in sportaccommodaties, sociale cohesie en zorgzame wijken.
Implicaties
- Toename vraag kleinschalige en toegankelijke locaties met zorg op afroep en afname van grootschalige verzorgingshuizen
- Grotere rol gemeenten in faciliteren van ruimte voor kleinschalige locaties voor bijvoorbeeld huisartsen
- Meer passende woonvormen nodig voor thuiswonende ouderen (community living, hofwoning, mantelzorgwoning, meergeneratiewoning, slimme detectie) om doorstroom te stimuleren
- Meer financiële ruimte voor ontwikkeling van zorgzame buurten met gecombineerde faciliteiten (zorg, wonen, sporten, klimaatadaptatie)
- Toename integratie van IT in woonvoorzieningen voor automatisering, personeelscapaciteit en vergroting van zelfstandigheid van bewoners
Toename politieke agenda voor nieuwe zorglocaties
- Volkshuisvesting krijgt (opnieuw) stevige regie. Hierdoor komt ook zorgvastgoed vaker in regionale woondeals terecht. Locaties worden bewuster gekozen. Regionale planning en politiek sturen die keuzes vaker.
- Courant vastgoed is geen doel maar een instrument om te sturen op flexibiliteit, doorstroming, betaalbaarheid of maatschappelijke waarde.
TwynstraGudde ondersteunt opdrachtgevers bij de ruimtelijke, financiële en bestuurlijke keuzes rond zorgvastgoed en zorgzame woonvormen.
Verduurzaming
Het akkoord bevat geen grote nieuwe investeringsprogramma’s voor duurzame zorghuisvesting (maar vooral investeringen in defensie en bezuinigingen op andere terreinen). Dit dwingt tot het maken van keuzes. Tegelijkertijd krijgen woningbouwcorporaties grotere investeringscapaciteit (vanaf 2028 € 250 mln extra oplopend naar € 325 mln in 2032) om te investeren in verduurzaming, extra woningen en woon-zorgoplossingen.
Implicaties
- Zorgorganisaties moeten creatiever financieren (sale-and-leaseback, samenwerkingen, ESG-financiering)
- Corporaties krijgen meer slagkracht en worden belangrijker in woonzorgoplossingen en strategische samenwerking
- Terug naar de samenwerking in de driehoek wonen-zorg-welzijn door strategische partnerships aan te gaan om zo de woonomgeving aan te laten sluiten op de zorgprocessen, ondersteund door welzijnsvoorzieningen.
Huisvestingscomponent in zorgtarief omhoog
We wisten al dat de NHC in de langdurige zorg (Wlz tarieven) stijgt met 15,5% (jaarlijks structureel € 400 mln) in verband met hogere werkelijke bouwkosten en eisen voor duurzaamheid dan de vergoeding. De vraag is of dit volstaat om ook daadwerkelijk 'klimaat adaptief' te worden, of dat dit alleen voorziet in het kritieke onderhoud.
Hoe krijg je dit werkend?
1. Flexibele huisvesting inzetten als sturingsmiddel
Breng in kaart welk vastgoed strategisch blijft, te transformeren is, of afgestoten moet worden. Wees naast zorgleverancier ook partner voor wonen in de wijk. Een woonvoorziening bevat meer digitale systemen voor energiebeheer, zorg en veiligheid. Creëer een visie op hoe alle data effectief ingezet kan worden. Creëer ruimte en neem regie voor innovatieve woningconcepten. Deze krijgen een boost door afbouw van bezwaarprocedures en stimulering van prefab bouwen.
2. Strategische samenwerking intensiveren
Woningcorporaties krijgen wat meer investeringscapaciteit en ruimte om in niet-DAEB te investeren. Welzijns- en zorgprofessionals hebben nauwelijks investeringscapaciteit, maar kennen wel hun cliënten goed en weten wat ze nodig hebben. Verdere scheiding van financieringsstromen voor wonen, zorg en welzijn biedt mogelijkheden voor nieuwe combinaties.
3. Netwerken worden belangrijker
Functies komen niet meer samen in één gebouw vanuit één organisatie, maar worden bij mensen thuis gebracht door meerdere organisaties. Professionele en informele zorg komen daarbij samen. Via platforms worden diensten met elkaar verbonden. Fysiek en digitaal versterken elkaar. Bouw aan één integraal preventiestelsel. Maak rollen en mandaten helder. Zo versterk je lokale regie en duurzame preventie.
Online discussiepanel 24 februari
Met deze korte duiding van het regeerakkoord willen we het gesprek openen en kijken of we samen scherper te krijgen wat dit akkoord betekent voor beleid, uitvoering en vastgoedkeuzes. Ben je het eens met de hoofdlijnen van het akkoord? Welke consequenties zie jij die hier nog ontbreken? Wat betekenen de komende ontwikkelingen voor jouw organisatie en bedrijfsvoering? Doe mee aan ons online discussiepanel op 24 februari om 10 uur. Je praat met ons en met andere organisaties. Samen bespreken we de nieuwe kansen en uitdagingen die voortkomen uit het regeerakkoord.
Geef je eerste reactie hieronder en schrijf je gelijk in voor het online discussiepanel.
