Wat is persoonlijk leiderschap?
Persoonlijk leiderschap ontwikkelen betekent bewuste keuzes maken die passen bij wie je bent, waar je voor staat en wat je wilt bereiken. In een tijd waarin maatschappelijke vraagstukken complexer worden en de druk op organisaties toeneemt, is dit relevant. Wie zichzelf goed kent en verantwoordelijkheid neemt voor eigen gedrag, draagt authentiek en effectief bij aan verandering, innovatie en samenwerking.
Waar raken persoonlijk leiderschap en samenwerken elkaar?
Persoonlijk leiderschap wordt zichtbaar in samenwerking. In samenwerking ben jij je eigen instrument en door jezelf goed te kennen, draag je effectiever bij aan de gezamenlijke opgave. Persoonlijk leiderschap gaat daarbij niet alleen over inzicht in jezelf, maar ook over inzicht in de belangen, overtuigingen en behoeften van anderen. Samenwerken vraagt daarnaast om aandacht voor de situatie: wat vraagt de opgave, wat speelt er in de omgeving en welk gedrag is op dat moment nodig? Effectief samenwerken betekent daarom dat je jezelf bewust inzet in relatie tot de ander én de situatie. Dat vraagt om zelfkennis, oog voor anderen en het vermogen om bewust te handelen en tussen verschillende stijlen te schakelen, zonder jezelf te verliezen.
Je hoeft jezelf niet te veranderen, maar je kunt jezelf wel effectiever inzetten.
Samenwerken is mensenwerk
Complexe opgaven overstijgen vaak de grenzen van één team of organisatie. Samenwerking is daarom vaak nodig om maatschappelijke en organisatorische vraagstukken aan te pakken. Samenwerken is mensenwerk. Dat maakt dat de manier waarop jij van nature handelt invloed heeft op de samenwerking. Persoonlijk leiderschap in samenwerking begint daarom met inzicht in je eigen voorkeursstijl én het vermogen om je gedrag af te stemmen op de ander en de situatie. Op basis van onderzoek ontwikkelden wij vijf signaturen voor samenwerking. Deze signaturen bieden taal voor verschillende manieren van samenwerken en laten zien hoe je jouw repertoire kunt verbreden.
De vijf signaturen zijn:
-
De gedreven voorvechter (brengt energie, ambitie en richting).
-
De betrokken relatiebouwer (versterkt vertrouwen en verbinding).
-
De grondige ontwerper (zorgt voor structuur, overzicht en proces).
-
De gezaghebbende onderhandelaar (behartigt belangen en creëert voortgang).
-
De vindingrijke vormer (stimuleert vernieuwing en nieuwe perspectieven).
Geen enkele signatuur is ‘de beste’. De effectiviteit hangt af van de situatie. De meeste mensen hebben één tot drie voorkeursrepertoires waar ze op terugvallen, zeker als het spannend wordt.
Hoe zet jij jezelf effectiever in?
1. Wees wendbaar
Effectief samenwerken vraagt om situationeel handelen. Je stemt je gedrag af op wat de opgave en de omgeving nodig hebben, zonder jezelf uit het oog te verliezen. De eerste stap is bewust zijn van jezelf, de situatie en de handelingsmogelijkheden. Door bewust stil te staan bij jezelf, de ander en de situatie, ontstaat ruimte om af te wijken van je automatische reactie. Zo kies je bewuster welk gedrag op dat moment het meest helpt.
|
Je organisatie vraagt om een samenwerkingsverband met verschillende externe partijen te begeleiden. Je merkt dat de eerste bijeenkomst stroef verloopt. Van nature heb je de neiging om vooral in te zetten op structuur, overzicht en proces (grondige ontwerper). Je merkt dat de opgave juist nieuwe perspectieven van de deelnemers nodig heeft. Om weer energie in de groep te brengen, kies je bewust om een ander signatuur in te zetten: de vindingrijke vormer. Je kiest een inspirerende locatie en een vrijere agenda met een werkvorm die de deelnemers activeert. Deze signatuur is spannend voor je om in te zetten. Je vraagt daarom een collega die veel teamsessies begeleidt om hulp bij het ontwerp en begeleiden van de sessie. |
2. Heb oog voor de ander
Zoals jij je eigen voorkeuren, overtuigingen en waarden hebt, geldt dat ook voor de ander. Die bepalen mede hoe je naar samenwerking kijkt en situaties benadert. Door nieuwsgierig te zijn naar het effect van je gedrag op de ander, krijg je meer inzicht in wat er speelt. Zo ontstaat er ruimte om bewust voor een andere aanpak te kiezen.
|
Tijdens een overleg merk je dat de samenwerkingspartner regelmatig geïrriteerd reageert op je voorstellen. Je begrijpt niet goed waar dat vandaan komt en vraagt op een spannend moment: ‘Wat gebeurt er nu eigenlijk?’ De ander geeft aan dat jouw voorstellen bij diegene het gevoel oproepen dat je aan het onderhandelen bent, in plaats van dat je samen naar een breed gedragen oplossing zoekt. Je realiseert je dat jij onder tijdsdruk partijen vergeet mee te nemen en (te) snel beslissingen neemt. De ander is meer gericht op vertrouwen en verbinding. Je investeert in het vervolg meer in de relatie en betrekt anderen tussentijds. |
3. Ben je er bewust van dat de situatie ook een speler is
Effectief samenwerken vraagt om aandacht voor jezelf en de anderen de situatie waarin je samenwerkt. Sommige situaties zijn ‘sterk’: ze drukken zo’n stempel dat je weinig ruimte ervaart om jezelf te zijn. In ‘zwakke’ situaties komt je persoonlijkheid sterker naar voren. Ook de bredere context – cultuur, tijdsgeest, maatschappelijke normen – kleurt wat passend gedrag is. Je handelen ontstaat dus altijd uit een wisselwerking tussen persoon en situatie. Niet handelen is daarbij óók een vorm van handelen, met effect.
|
Tijdens een teamoverleg zie je dat een voorstel risico's met zich meebrengt. Normaal gesproken benoem je dat, maar door de aanwezigheid van senior management en de nadruk op snelheid twijfel je of dit het juiste moment is om kritische vragen te stellen. Je wilt niet de indruk wekken dat je het proces vertraagt of het voorstel ondermijnt, en besluit daarom je zorgen voor je te houden. Achteraf blijkt dat anderen dezelfde twijfels hadden. De situatie beïnvloedde je gedrag sterk, maar jouw keuze om niets te zeggen had wel effect op de uitkomst. Je besluit om dit het volgende overleg juist op tafel te leggen. |
Wat kan jij doen?
-
Verken je eigen voorkeursstijl in samenwerking. Sta stil bij hoe jij van nature samenwerkt en wat je daarin belangrijk vindt.
-
Welke behoeften, waarden of overtuigingen sturen jouw gedrag?
-
Zoek je bijvoorbeeld eerst verbinding en vertrouwen, richt je je op de belangen en posities van betrokkenen of wil je vooral de feiten en inhoud scherp hebben?
-
Wat zegt dat over jouw aanpak?
-
-
Oefen met het inzetten van andere signaturen. Dit kan door intervisie met collega's of af en toe iemand die een andere signatuur heeft mee laten denken.
-
Hiermee kun je al klein beginnen. Een keer zonder agenda overleggen, een kopje koffie drinken met een samenwerkingspartner of juist een strakke planning maken.
-
-
Onderzoek het perspectief van de ander. Kijk bewust naar hoe de ander communiceert en samenwerkt.
-
Welke taal gebruikt deze persoon?
- Waar reageert iemand positief op en waar juist terughoudend?
- Wat lijkt voor deze persoon belangrijk te zijn in de samenwerking?
- Hoe beïnvloedt dat de manier waarop jullie met elkaar omgaan?
-
Meer weten over persoonlijk leiderschap?
Persoonlijk leiderschap begint met de keuze om in beweging te komen. Wil je verder ontdekken hoe je jouw persoonlijk leiderschap kunt ontwikkelen en inzetten voor vernieuwing, verandering en samenwerking? Laat je inspireren door de Gids voor startende leiders, met praktische inzichten en herkenbare voorbeelden.
Bekijk hier hoe jij als medewerker het verschil kan maken in een samenwerking. Of ontdek welke signatuur jij hebt in een samenwerking.
Neem voor meer informatie contact met één van ons op.
