Waarom persoonlijk leiderschap cruciaal is voor veranderaars

Wat is persoonlijk leiderschap?

Persoonlijk leiderschap ontwikkelen betekent bewuste keuzes maken die passen bij wie je bent, waar je voor staat en wat je wilt bereiken. In een tijd waarin maatschappelijke vraagstukken complexer worden en de druk op organisaties toeneemt, is dit relevant. Wie zichzelf goed kent en verantwoordelijkheid neemt voor eigen gedrag, draagt authentiek en effectief bij aan verandering, innovatie en samenwerking.

Veranderen en de rol van de veranderaar

Organisaties krijgen continu te maken met nieuwe uitdagingen. Digitalisering, arbeidsmarktkrapte, maatschappelijke verwachtingen en veranderende wet- en regelgeving vragen om nieuwe manieren van werken. Veranderen draait niet alleen om processen of structuren, maar vooral om mensen. Het gaat om het ontwikkelen van nieuwe manieren van denken, werken en samenwerken. Oude patronen loslaten en beweging creëren richting een gewenste toekomst.

De veranderaar speelt hierin een belangrijke rol. Een veranderaar intervenieert bewust om verandering mogelijk te maken, te versnellen of te begeleiden (De Caluwé & Vermaak). Dit kan bijvoorbeeld als leidinggevende, interne of externe adviseur, verandermanager maar ook als medewerker. Niet als degene met alle antwoorden, maar als iemand die richting geeft, verbindingen legt en patronen zichtbaar maakt. Een veranderaar werkt niet alleen met modellen en methodieken, maar vooral met zichzelf: nieuwsgierig, reflectief en bereid om eigen overtuigingen ter discussie te stellen.

Waarom persoonlijk leiderschap onmisbaar is bij verandering

Als veranderaar ben je zelf één van de belangrijkste instrumenten. Je neemt kennis, ervaring, overtuigingen, waarden en perspectieven mee. Veranderen begint bij zelfkennis. Hoe beter je begrijpt wat jou drijft, hoe beter je herkent welke invloed je hebt op de verandering die je begeleidt. Veranderen vraagt dat je bereid bent om zichtbaar te zijn, eigen aannames te onderzoeken en ongemakkelijke gesprekken niet uit de weg te gaan.

Wij delen vijf manieren waarop je jezelf als veranderaar op het spel zet, met een voorbeeld uit de praktijk. Herken jij ze?

1. Erkennen dat jouw rol soms niet genoeg is

   Als veranderaar wil je beweging creëren. Toch zijn er situaties waarin niet jij, maar iemand anders het verschil maakt. Bijvoorbeeld door meer mandaat, een hogere positie of een andere geloofwaardigheid. Soms zit de grootste bijdrage van een veranderaar in het organiseren van de juiste stem aan tafel.
   
   

   Praktijkvoorbeeld
   Tijdens een bijeenkomst over een vastgelopen programma bij een grootstedelijke gemeente worden kritische vragen gesteld. De veranderaar licht gemaakte keuzes toe, maar het wantrouwen blijft. Dezelfde vragen komen terug en het gesprek komt nauwelijks verder. De aanwezigen zoeken antwoorden van degene die verantwoordelijk is voor de besluiten. Op advies van de veranderaar sluit de programmamanager aan bij een volgende bijeenkomst. De boodschap blijft hetzelfde, maar het gesprek krijgt direct een andere dynamiek.

    

2.  Jezelf zichtbaar maken

   Het is verleidelijk om te schuilen achter analyses, rapporten of modellen. Beweging ontstaat vaak pas wanneer je eigen observaties deelt. Dat vraagt om kwetsbaarheid en eerlijkheid over wat je ziet, denkt of voelt.
   
   

   Praktijkvoorbeeld
   Een managementteam bespreekt een ingrijpende reorganisatie. Het gesprek verloopt soepel. Er worden acties afgesproken en niemand spreekt elkaar tegen. Toch voelt de sfeer gespannen. Er wordt veel gezegd, maar weinig benoemd. De veranderaar brengt dat gevoel in: ‘Ik merk dat ik spanning ervaar. We lijken het eens te zijn, maar ik vraag me af of we bespreken wat ons echt bezighoudt.’ Het blijft even stil. Daarna deelt een van de managers zijn twijfels over de gekozen richting. Anderen sluiten zich aan. Wat eerst een soepel overleg leek, blijkt vooral een gesprek waarin belangrijke zorgen onuitgesproken bleven. Doordat de veranderaar de onderstroom uitspreekt en de eigen twijfels benoemt, kan het daarna gaan waar het echt over moet gaan.
   
   

3.  Risico lopen op afwijzing

   Soms vraagt veranderen dat je iets benoemt waarvan je weet dat het weerstand oproept. Juist daar ontstaat vaak het belangrijkste gesprek.

   
   Praktijkvoorbeeld
   Een directieteam bespreekt hoe het eigenaarschap van medewerkers kan worden vergroot. Tegelijkertijd ziet de veranderaar dat leidinggevenden besluiten van medewerkers regelmatig aanpassen of terugdraaien. Hij weet dat het benoemen van dit patroon waarschijnlijk niet goed zal vallen. Toch legt hij zijn observatie op tafel. De reactie is kritisch en even lijkt het gesprek vast te lopen. Door het patroon bespreekbaar te maken, gaat het gesprek steeds meer over het aandeel dat de leidinggevenden zelf hebben in het patroon en hoe zij het patroon in stand houden.

    

4.  Handelen vanuit je waarden

   Iedere professional werkt vanuit waarden die richting geven. Denk aan openheid, zorgvuldigheid, vertrouwen of onafhankelijkheid. Als de druk oploopt, blijkt hoeveel die waarden voor je betekenen. Dan wordt zichtbaar of je vasthoudt aan wat je belangrijk vindt, ook als dat ongemakkelijk is.
   
   

   Praktijkvoorbeeld
   Een opdrachtgever vraagt om snel een advies voor de nieuwe inrichting van de organisatie. De richting lijkt al grotendeels bepaald en de wens is om vaart te maken. Tegelijkertijd ziet de veranderaar dat belangrijke inzichten nog ontbreken en medewerkers nauwelijks zijn betrokken. In plaats van direct te adviseren, haalt hij eerst verschillende perspectieven op. Dat past bij zijn waarde ‘zorgvuldigheid’. Deze zorgvuldigheid levert spanning op. Het vertraagt het proces en niet iedereen is daar blij mee. Toch ontstaat daardoor een beter onderbouwd advies. Niet omdat er harder is gewerkt, maar omdat de veranderaar trouw blijft aan zichzelf  en  vasthoudt aan zijn eigen waarde, juist op het moment dat de opdrachtgever druk uitoefent.

    

5. Erkennen dat je zelf onderdeel bent van het systeem

   Als veranderaar sta je niet buiten de organisatie. Jouw aanwezigheid beïnvloedt wat er gebeurt. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar anderen te kijken, maar ook naar jezelf.

    

   Praktijkvoorbeeld
   Een verandertraject loopt stroef. Vanuit de organisatie en de opdrachtgever neemt de druk toe. Er moeten resultaten komen en het liefst snel. De veranderaar reageert daarop door harder te werken: extra overleggen, meer afstemming en steeds sneller schakelen om knelpunten op te lossen. Op korte termijn levert dat beweging op. Tegelijkertijd merkt de veranderaar dat de onderliggende vraagstukken blijven terugkomen. Het gesprek gaat steeds vaker over oplossingen en acties, maar nauwelijks over de patronen die de verandering in de weg staan. Langzaam ontstaat het inzicht dat zij zelf onderdeel is geworden van dat patroon. Onder invloed van de druk is ze meegegaan in de behoefte aan snelheid en resultaat, terwijl juist vertraging nodig was om te onderzoeken wat er werkelijk speelde. Door een stap terug te doen en meer ruimte te maken voor reflectie en gesprek, ontstaat weer aandacht voor de oorzaken achter de symptomen.

Wat kan jij doen?

• Als veranderaar ben je niet alleen begeleider van verandering, maar ook onderdeel ervan. Maak daarom bewust tijd om de blik naar binnen te richten. Welke overtuigingen neem je mee? Waar voel je weerstand of spanning? En welke invloed heeft jouw gedrag op de beweging die je wilt creëren?

• Daag jezelf uit om het gesprek te voeren dat je eigenlijk liever uitstelt. Benoem wat je ziet, ook als je niet zeker weet hoe het ontvangen wordt. Sta stil bij wat een situatie met je doet en onderzoek wat daaronder zit. Wat ga je uit de weg? Wat vind je spannend? En misschien wel de belangrijkste vraag: handel je vanuit wat de opgave nodig heeft, of vanuit wat voor jou persoonlijk comfortabel voelt?

• Jezelf op het spel zetten vraagt moed. Niet omdat je alle antwoorden hebt, maar omdat je bereid bent om te blijven leren, te reflecteren en verantwoordelijkheid te nemen voor de invloed die je hebt. Juist daar ontstaat ruimte voor echte verandering. Niet alleen bij anderen, maar ook bij jezelf. Wat heb jij nodig om die moed te verzamelen? Waar moet je je overheen zetten of welke hulpbronnen kan je inschakelen of organiseren voor jezelf? Dit kan bijvoorbeeld steun van je opdrachtgever zijn of expliciet vragen of je iets mag teruggeven of spiegelen.

Meer weten over persoonlijk leiderschap? 

Persoonlijk leiderschap begint met de keuze om in beweging te komen. Wil je verder ontdekken hoe je jouw persoonlijk leiderschap kunt ontwikkelen en inzetten voor vernieuwing, verandering en samenwerking?

Laat je inspireren door de Gids voor startende leiders, met praktische inzichten en herkenbare voorbeelden. Of ga in gesprek met andere professionals tijdens ons klantevent op 7 oktober a.s. over de startende leider in het publiek domein.

Neem voor meer informatie contact met één van ons op.