Betere sturing door inzicht in slagkracht

De gemeente Zeist is ambitieus: de raad heeft veel beleidsdoelen en hoort zelden dat een plan niet haalbaar is. Tegelijkertijd constateerde de rekenkamer dat de slagkracht van de gemeente onder druk stond door toegenomen complexiteit in de samenleving, de regionale context (afstemming en samenwerking) en beperkte capaciteit. De rekenkamer schakelde TwynstraGudde in om in kaart te brengen hoe de slagkracht ervoor staat, met speciale aandacht voor de informatievoorziening aan de raad en de mate waarin de gemeente aan het innoveren is om de slagkracht te vergroten.

Brede visie op slagkracht

We benaderden het vraagstuk vanuit een brede visie op slagkracht: het vermogen om effectief en efficiënt beleid uit te voeren en maatschappelijke opgaven te realiseren. Om voldoende slagkrachtig te zijn moeten gemeentes duidelijke keuzes maken, genoeg capaciteit hebben en over de juiste randvoorwaarden beschikken. Daarnaast is innovatie essentieel om slagkracht duurzaam te versterken, bijvoorbeeld via samenwerking, kennisdeling en nieuwe werkwijzen.

Drie thema’s onder de loep

Het rekenkameronderzoek was opgebouwd rond drie hoofdthema’s: slagkracht, informatievoorziening aan de raad en innovatievermogen. Eerst toetsten we de praktijk aan een vooraf opgesteld normenkader. Zo konden we beoordelen of de gemeente beschikt over voldoende slagkracht en of de raad tijdig, juist en volledig wordt geïnformeerd. Het onderzoek bestond verder uit een documentenanalyse, interviews met de ambtelijke organisatie, het college en de raad, en een raadssessie om eerste bevindingen te toetsen.

Leren van praktijkvoorbeelden

Daarnaast verdiepten we ons in innovatie aan de hand van twee praktijkvoorbeelden: Vollenhove Vooruit, een buurtaanpak waar wordt gewerkt met vernieuwende participatievormen, en de gebiedsontwikkeling rond station Driebergen-Zeist, dat vooral innovatief is in de samenwerking met verschillende partijen. Deze voorbeelden laten zien hoe Zeist experimenteert met nieuwe werkvormen. 

Concrete aanbevelingen

Het onderzoek leidde tot een rapport met concrete aanbevelingen, ondersteund door een visuele praatplaat met de belangrijkste lessen en inzichten. De conclusie: de slagkracht van de gemeente Zeist is in de basis op orde. Wel is het belangrijk om beter te anticiperen op capaciteit en complexiteit, en om innovaties structureel te verankeren. Voor de gemeenteraad is het vooral cruciaal om tijdig te weten waar plannen vertraging oplopen en wat de oorzaken zijn van onderrealisatie en onderbesteding. Zo kunnen raad en college het goede gesprek voeren over prioritering op de lange termijn.

Ambities en uitvoering

Met de uitkomsten heeft Zeist nu praktische handvatten om ambities en uitvoering beter op elkaar af te stemmen. Raad en college kunnen beter afwegen wat haalbaar is binnen de beschikbare capaciteit en waar keuzes nodig zijn. De volgende stap is een spiegelsessie met de nieuwe gemeenteraad, waarmee de inzichten worden verankerd in de organisatie en gezamenlijk vooruit kan worden gekeken.

Waarom TwynstraGudde?

We beschikken over een vakkundig onderzoeksteam met ruime kennis van innovatie en de gemeentelijke praktijk en veel ervaring met rekenkameronderzoek. Dankzij die kennis en ervaring kunnen we concrete aanbevelingen geven en inspirerende voorbeelden uit de praktijk laten zien. Met praktische handreikingen en een visuele praatplaat zorgen we dat de resultaten begrijpelijk en breed toepasbaar zijn, en dat organisaties er makkelijk over kunnen communiceren.