Door te ervaren, leer je hoe het werkt

In de gemeentelijke organisatie sijpelen steeds meer onderwerpen door, zoals de oorlog in Oekraïne, vluchtelingen in Gaza, de klimaatcrisis. ‘Alle wereldonderwerpen spelen ook in onze organisatie, zegt Ruud. ‘Onze ambtenaren zijn allemaal civil
servants die de Goudse samenleving dienen. Ieder heeft zijn eigen deskundigheid en bevoegdheden, maar steeds meer wordt een beroep gedaan op de eigen inwoners. We kunnen het als overheid namelijk niet alleen. Maatschappelijke weerbaarheid begint bij de bewoners zelf.’ Meryem: ‘Betekent het dat ambtenaren van nu ook wat anders nodig hebben?’ ‘Ja’, zegt Ruud,
‘ik pas het liefst, zoals ik dat graag noem, eigenzinnig vakmanschap toe. Ik probeer bewoners op andere manieren te bereiken en ambtenaren te stimuleren om anders te werken. Natuurlijk zijn voor de gemeente de mogelijkheden beperkt, door onze financiële kaders en beleidsdoelstellingen, maar daarbinnen is de ruimte oneindig. Als algemeen directeur geef ik ruimte aan
mensen binnen het vak, maar ik geef ook aan waar de grenzen liggen.’

Managementlaag toegevoegd

Om die ruimte te creëren, heeft de gemeente juist een managementlaag toegevoegd. ‘Een afdelingshoofd kan niet voor zo’n negentig mensen aandacht geven aan ontwikkeling of als klankbord fungeren. Dus hebben we teammanagers aangesteld met bevoegdheden om de werkvloer te ondersteunen. We zijn een politiek-geleide organisatie met een ambitieus college met wensen. Dan is ook tegenspel nodig van ambtenaren. We kunnen niet alles. Dat begint bij afdelingshoofden die inzicht
hebben in de capaciteit en workload van mensen. Uitvoerbaarheid is cruciaal om ook geloofwaardig te zijn naar inwoners.’
Meryem: ‘Welke hobbels kom je daarbij tegen?’ Nieuwe verantwoordelijkheden vragen nieuwe vaardigheden, stelt Ruud. ‘Teammanagers vinden het bijvoorbeeld best spannend om voor de eerste keer gesprekken over ziekteverzuim te voeren. Daarom hebben we een intensief leiderschapstraject gedaan met teamleiders, afdelingshoofden en directie. Investeren in
leiderschap, maar vooral ook in het samenspel tussen leidinggevenden, zeker waar het schuurt.’ Meryem: ‘Ging dat vooral over de gedragskant?’ ‘Ja’, zegt Ruud, ‘mijn credo is ‘leren door te doen’. Door te ervaren, leer je hoe het werkt. Teammanagers zijn
personeelsverantwoordelijk. Hun beslissingen kunnen het leven raken van hun medewerkers. Leg je buikpijn op tafel, deel je dilemma’s en voer de dialoog. Het gaat om een veilige plek om dat te delen. Dat is typerend voor de Goudse cultuur.’

Gouden dialogen

Met dat doel organiseert de gemeente ook de Gouden Dialogen. Deze vergroten de bewustwording van medewerkers en de sociaal-culturele sensitiviteit van ambtenaren in alle domeinen. Zo zijn onder andere dialogen gevoerd over de slavernij en de rol van ambtenaren in oorlogstijd. Meryem: ‘Bij TwynstraGudde merken we dat het ambtelijke activisme overal groeit, zoals in gemeentes en op universiteiten. Ook als werkgever krijgen we er steeds meer mee te maken. We hebben bijvoorbeeld discussies of we organisaties kunnen adviseren die niet de klimaatdoelen ondersteunen, of bedrijven die snelwegen aanleggen. We stellen onszelf de vraag: waarvoor staan we eigenlijk? Hoe gaan jullie daarmee om?’ Ruud vindt het fijn dat collega’s maatschappelijk geëngageerd zijn. ‘Dat ze betrokken zijn bij thema’s als duurzaamheid, inclusiviteit en andere ideologische opvattingen. Maar de ambtenaar blijft een civil servant. Er is een verschil tussen persoonlijke idealen en werk. Eigenzinnig is een van onze kernwaardes, dus iedereen mag zichzelf zijn. Soms schuurt echter de persoonlijke identiteit met
de professionele identiteit. Daar hebben we juist onze Gouden Dialogen voor om dit bespreekbaar te maken.’ Meryem: ‘Kunnen ambtenaren hun mening of geloof loslaten?’ Ruud: ‘Dat is moeilijk. Niemand kan zichzelf verloochenen. Daarom hebben we als gemeente Gouda geïnvesteerd in een traject om onze beleidsambtenaren te professionaliseren. Het gaat daarbij onder meer over rolzuiverheid en positie innemen. Ze moeten niet alleen opschrijven wat de wethouder wil, maar ze werken voor een heel college en vooral ook voor de stad en haar inwoners. Een goede ambtenaar vlecht de verschillende
perspectieven goed in elkaar’.

Luisteren en in gesprek

Ruud illustreert dit met een voorbeeld: ‘Laatst vroeg een collega op ons intranet aandacht voor een taboe-doorbrekende documentaire. Daarin wordt de spastische Evelien in haar zoektocht naar intimiteit gevolgd en taboes rondom seksualiteit uitgedaagd. Bij dit bericht waren ook foto’s geplaatst van onder andere een dame in lingerie. Daarop werd volop gereageerd,
ook afkeurend. Veel mensen vonden hier wat van en daarom ging een directielid met alle betrokkenen aan tafel. Gevolg was dat de tekst bleef staan, maar de foto’s zijn weggehaald. We willen in Gouda een sfeer creëren met respect voor beide partijen die verschillende gezichtspunten kunnen inbrengen’. Meryem: ‘Ervaar je ook pestgedrag en intimidatie binnen de organisatie? Wat kan je als leidinggevende daarin doen?’ Volgens het Gouds Medewerkersonderzoek (2025) voelt 92% van de medewerkers zich sociaal veilig in de organisatie. Dat geldt niet voor ongeveer 2% die onder andere last hebben van pesten. Ruud: ‘Voor deze laatste groep maak ik mij sterk. We hebben het aantal vertrouwenspersonen verdubbeld en ik vraag
hiervoor aandacht bij elke beëdiging van nieuwe ambtenaren. Als directie nemen we elk signaal serieus. Volledige vrijheid is niet goed voor mensen, want het kan ten koste gaan van de veiligheid van de ander. We hebben met leidinggevenden dialogen gevoerd over sociale veiligheid, discriminatie en integriteit. Het gaat om voorbeeldgedrag van leidinggevenden en het begrenzen van gedrag’.

Gehele artikel lezen?

Dit artikel maakt deel uit van het magazine 'De Manager in transitie(s)'. Een magazine over (nieuw) leiderschap en management. Over het vak en de mensen die het vormgeven. Over de manager van nu én morgen. Over nieuw leiderschap dat past bij de complexe transities waar organisaties voor staan. En ons perspectief op ongewoon management. Download het magazine hieronder.