Deze focus op verbeteren zie je ook terug in de visie en voorstellen van De Nieuwe GGZ, een denktank van ervaren professionals in de geestelijke gezondheidszorg. In ‘Het moet beter, het kan beter, anders lopen we vast’ pleiten de auteurs voor taakverschuiving, het vereenvoudigen van interventies, vaker kiezen voor groepsbehandeling in plaats van individuele therapiesessies en het inzetten van e-communities en digitale platforms naast de reguliere zorg. Deze interventies helpen cliënten sneller en beter. Tegelijkertijd verlagen ze de druk op schaarse zorgprofessionals.
Informele zorg als volwaardige partner
De Nieuwe GGZ benadert het informele zorgnetwerk als volwaardige partner in het creëren van waarde. Informele zorgpartners brengen eigenschappen en mogelijkheden mee die professionele organisaties slechts beperkt kunnen bieden. Naasten kennen de cliënt vaak het best. Zij weten wat diens geschiedenis, voorkeuren, routines en waarden zijn. Die relationele kennis zorgt voor vertrouwen, nabijheid en continuïteit. Dat zijn essentiële elementen voor ervaren kwaliteit, maar lastig te organiseren in professionele structuren.
Informele netwerken bieden meer:
-
Tijd en beschikbaarheid. Waar professionals gebonden zijn aan roosters en productie-eisen, zijn naasten er wanneer het nodig is.
-
Aandacht en betekenisvolle interactie. Samen koffie drinken, wandelen of muziek maken valt vaak buiten de formele zorg, maar heeft grote impact op welzijn.
-
Flexibiliteit en maatwerk. Informele zorg past zich makkelijker aan veranderende situaties en individuele voorkeuren aan.
-
Toegang tot het sociale netwerk. Familie, buren en vrijwilligers versterken sociale cohesie en verminderen eenzaamheid. Dat draagt aantoonbaar bij aan gezondheid en kwaliteit van leven.
-
Praktische ondersteuning en systeemnavigatie. Mantelzorgers verbinden verschillende zorgverleners en helpen cliënten hun weg te vinden in een complex systeem.
Professionele zorg blinkt uit in medische expertise, protocollen en veiligheid. Informele zorg blinkt uit in menselijkheid, contextkennis en continuïteit. Echte kwaliteit ontstaat pas als beide perspectieven gelijkwaardig samenkomen.
Lessen voor de toekomst
De voorbeelden van Bernhoven, het Beatrixziekenhuis en De Nieuwe GGZ bieden waardevolle lessen voor deze beweging.
-
Vernieuwing begint met ruimte geven aan anders denken. In Bernhoven en het Beatrixziekenhuis daagden professionals zichzelf uit om los van financiële prikkels na te denken over betere zorg voor de patiënt. Die ruimte is ook nodig om informele zorg niet langer als ‘bijvangst’ te zien, maar als integraal onderdeel van het zorgproces.
-
Leren van buiten is essentieel. De vele verbeterinitiatieven bij Bernhoven en het Beatrixziekenhuis zijn geïnspireerd door ervaringskennis uit andere sectoren en (inter)nationale voorbeelden. Voor informele zorg ligt hier een vergelijkbare kans. Het sociaal domein en de welzijnssector beschikken over veel kennis over community building, vrijwilligerswerk en sociale netwerken.
-
Denk bewust na over wat je samen meer kunt dan ieder afzonderlijk. De Nieuwe GGZ zet in op ecosystemen waarin formele zorg slechts één van de spelers is. In zulke netwerken ontstaat waarde in de interactie tussen partijen, niet binnen de grenzen van één organisatie. Dat vraagt om een fundamenteel andere manier van organiseren, sturen en financieren.
-
Benut de kracht van kwaliteitsdenken. De principes van klantwaarde, ketendenken en continu verbeteren versterken de samenwerking met informele zorg. Maar dan moeten we die principes consequent toepassen. Kijk niet alleen naar interne processen, maar ook naar de totale waardeketen rondom de cliënt, inclusief diens netwerk.
Van erkenning naar verandering
De uitdaging is niet langer het erkennen van het belang van informele zorg. Dat gebeurt inmiddels volop. De echte opgave is het doorvoeren van de consequenties. Dat vraagt van professionele zorgorganisaties om hun rol te herdefiniëren: van centrale aanbieder van zorg naar partner in een breder netwerk rondom de cliënt. Pas dan maken we de belofte van kwaliteitsdenken en informele zorg waar: betere zorg, tegen lagere kosten, en vooral zorg die daadwerkelijk waarde toevoegt voor mensen.
Bronnen:
-
CPB Policy Brief Evaluatie programma’s Beatrixziekenhuis en Bernhoven (25 juni 2020).
-
IQ healthcare rapport Op weg naar hoge kwaliteit en lage kosten in de medisch specialistische zorg (juni 2020).
-
Van Os e.a., Het moet beter, het kan beter, anders lopen we vast (GEM/De Nieuwe GGZ, 2023).
Arjan de Jong was van 2016-2018 in de rol van programmamanager verantwoordelijk voor de organisatie, ondersteuning en monitoring van het verbeterprogramma van Bernhoven.
