Met verschillende kamerbrieven is weerbaarheid stevig op de politieke agenda gezet en steeds meer organisaties willen vanuit een whole of society aanpak hun bijdrage leveren. Zelf- en samenredzaamheid spelen daarbij een belangrijke rol. De overheid stimuleert burgers en gemeenschappen om maatregelen te nemen om in een crisissituatie minder afhankelijk te worden van de overheid. Met het informatieboekje uit de campagne ‘Denk Vooruit’ zijn 8,5 miljoen huishoudens geïnformeerd met een stappenplan wat te doen in noodsituaties. Initiatieven om de weerbaarheid van gemeenschappen te versterken zijn hierbij essentieel: bij een grootschalige ramp kun je eerder geholpen worden door de buren dan de hulpdiensten.
Maar ook vanuit andere sectoren dan het veiligheidsdomein wordt steeds vaker gepleit voor een aanpak van risico’s waarin de hele samenleving een rol vervult. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wijst op het belang van sociale infrastructuur bij effectieve klimaatadaptatie. In het WRR-rapport staat dat er nog veel winst te behalen is in de mate waarin adaptatiebeleid en sociale cohesie elkaar versterken. Het bundelen van krachten, het vergroten van onderling vertrouwen en duidelijk maken wat mensen kunnen doen om zich aan te passen zijn daarbij essentieel. Niet met meer of minder overheid, maar een andere rol voor de overheid, bedrijfsleven en burger.
Gemeenten zijn aan zet
De vraag is dus niet of samenredzaamheid nodig is, maar hoe we samenredzaam worden. Hoe ziet een echt samenredzame samenleving eruit? En hoe kunnen lokale overheden hier hun rol pakken? Op uitnodiging van de gemeente Deventer hebben wij samen met vertegenwoordigers van diverse gemeenten, verschillende afdelingen en de veiligheidsregio IJsselland een gezamenlijke werksessie georganiseerd in het gemeentehuis van Deventer, gericht op het vinden van antwoorden op deze vraagstukken. Leon Rouw, adviseur Openbare Orde en Veiligheid bij de gemeente Deventer, vertelt: ‘Het doel van deze sessie was het samenbrengen van kennis en ervaringsdeskundigen. Met een brede, integrale blik keken we naar het concept samenredzaamheid en hebben we geprobeerd om dit concreet te maken aan de hand van een vernieuwende methode.’
Social design als methode
Er is geen kant en klaar receptenboek om samenredzaam te worden. Het vraagt daarmee om een open proces van kritisch reflecteren, empathisch luisteren naar de mensen om wie het gaat en creatief verbeelden en het testen van mogelijke aanpakken. Dit is de kern van de social design methode die wij tijdens de sessie in Deventer in rap tempo hebben geïntroduceerd en ingezet met ons team van Social Designers en adviseurs vanuit de adviesgroepen Veiligheid en Klimaatadaptatie. Dat deden we samen met een brede groep experts van gemeenten en de veiligheidsregio.
In gemixte groepen hebben we eerst gedeeld wat er in de verschillende betrokken gemeenten al gebeurt op het vlak van samenredzaamheid, om vervolgens de kritische vraag te stellen: is dit wel voldoende om echt samenredzaam te worden? Wat staat er nu eigenlijk in de weg? En op welke plekken in de wereld gebeurt dit al goed? Eén van de centrale paradoxen die wij hierin tegenkwamen was dat samenredzaamheid iets is dat moet groeien vanuit lokale gemeenschappen, maar tegelijkertijd vraagt om sturing. Het ontstaat in veel wijken niet vanzelf, en toch kan het niet opgelegd worden.
Alle deelnemers brachten objecten en voorbeelden uit hun eigen leven in die voor hen de kern van samenredzaamheid laten zien. We luisterden aandachtig naar elkaars verhalen en vormden zo het begin van een gezamenlijke invulling van samenredzaamheid. Daarnaast identificeerden we de werkende elementen: wat werkt er nu zo goed in onze voorbeelden wat wij ook zouden kunnen proberen?
Inzichten en nieuwe prototypes voor samenredzaamheid
De resultaten leverden waardevolle inzichten op met talloze voorbeelden die binnen en buiten de sociale infrastructuur van de gemeente te vinden zijn, evenals de werkende mechanismen die bijdragen aan het succes van deze initiatieven.
Daarnaast ontstond er een eerste ontwerp van vernieuwende prototypes die de samenredzaamheid vanuit gemeentelijk perspectief kunnen versterken. Van een campagne positief provoceren, tot de samenredzaamheidscamper met diverse bewustwordingsspellen, van een buurt-barbecue container, tot een betere verbinding met de wijkregisseur. Leon Rouw: ‘We doen als gemeente al veel op het gebied van maatschappelijke weerbaarheid en onze regio staat bekend om noaberschap. Na deze sessie kunnen we met veel uitwisseling van ideeën en energie verder aan de slag’.
Van abstract begrip naar praktische toepassing
De bijeenkomst in Deventer maakte duidelijk dat samenredzaamheid niet een abstract containerbegrip hoeft te blijven, maar juist concreet en praktisch ingevuld kan worden vanuit nieuwe invalshoeken. Dit levert niet alleen bruikbare ideeën voor collega’s uit het veiligheidsdomein op, maar biedt ook volop mogelijkheden voor bredere, integrale (risico)dialogen over maatschappelijke weerbaarheid en de sociale componenten van klimaatadaptatie in samenwerking met lokale partners die goed inzicht hebben in de sociale (informele) structuren. Zo bouwen we gezamenlijk verder aan een uitgebreid pallet van ervaring en voorbeelden hoe samenredzaamheid concreet wordt en wat voor rol dit vraagt van overheid, bedrijfsleven en inwoners.
Ben je ook benieuwd naar hoe je op nieuwe manieren aan samenredzaamheid kan werken? En hoe je om kan gaan met de spanning tussen sturen en laten bloeien? Neem dan contact op met één van ons.
