Voor Zuidplas hebben wij samen met Enerzien een energiestrategie ontwikkeld die laat zien dat netcongestie niet per se hoeft te leiden tot stilstand. Door slim gebruik te maken van samenwerkingen op bedrijventerreinen in de vorm van o.a. energiehub, lokale opwek en innovatieve contractvormen ontstaat een route naar een toekomstbestendig energiesysteem. Uit deze strategie destilleren we vier inzichten die ook voor andere gemeenten relevant zijn.
1. Van centraal naar decentraal: de energiehub als oplossing
Wanneer het centrale elektriciteitsnet vastloopt, is het tijd om lokaal te denken. Een energiehub is een geïntegreerd energiesysteem waarbij meerdere partijen binnen een geografisch afgebakend gebied samenwerken aan hun energievoorziening. In plaats van dat iedereen individueel zijn energievraag oplost, bundelen bedrijven hun krachten om gezamenlijk energie op te wekken, op te slaan en te verbruiken.
De kracht van een energiehub zit in het matchen van complementaire verbruiksprofielen. Logistieke bedrijven laden 's nachts hun wagenpark op, terwijl andere bedrijven juist overdag pieken in hun energieverbruik hebben. Door deze tegengestelde patronen te combineren in één systeem kunnen pieken en dalen elkaar compenseren. Het gezamenlijke maximum aan benodigde capaciteit is daardoor veel lager dan de som van alle individuele maxima.
Voor de bedrijventerreinen betekent dit concreet: in plaats van wachten op individuele grootverbruikaansluitingen, realiseren we een collectief systeem met lokale opwek via zonnepanelen, batterijopslag en – cruciaal – een groepscontract met de netbeheerder. Dit laatste punt verdient extra aandacht.
2. Innovatieve contractvormen: van wachtlijst naar prioriteit
Een Groepstransportovereenkomst (GTO) is de juridische basis waarop een energiehub kan functioneren. Meerdere aansluitingen maken gezamenlijk gebruik van één gecontracteerd transportvermogen bij de netbeheerder. Omdat niet alle deelnemers tegelijk hun maximale vermogen nodig hebben, is het gezamenlijke maximum veel lager dan de som van individuele pieken. Bij bestaande bedrijventerreinen kan dit ingewikkeld zijn om te organiseren, omdat het veel vraagt van bedrijven om hun individuele transportvermogen op te zeggen. Bij nieuwe ontwikkelingen kun je dit vanaf de start regelen.
Maar wat als er helemaal geen capaciteit beschikbaar is? Dan komen innovatieve contractvormen in beeld. Wij adviseren Zuidplas om in te zetten op een congestieverzachtend contract. Bij zo'n contract krijg je alleen capaciteit wanneer er geen congestie is op het net. Tijdens congestieperiodes moet je niet alleen stoppen met afnemen, maar juist stroom terugleveren aan het net om de piek te compenseren. Dit vereist wel tweemaal zoveel opwekcapaciteit als je gecontracteerde vermogen: één keer voor jezelf en één keer om terug te leveren.
Het grote voordeel? Je komt hoog op de maatschappelijke prioriteringslijst van de ACM. Sinds oktober 2024 hanteren netbeheerders deze lijst voor schaarse netcapaciteit, waarbij congestieverzachters voorrang krijgen. Door bedrijventerreinen als congestieverzachter te positioneren, vergroot je de kans op toewijzing van netcapaciteit aanzienlijk. Hierin is de gemeente wel afhankelijk van de netbeheerders of dit type contract wordt toegekend.
3. Programmering van bedrijvenmix: sturen op energieprofielen
Gemeenten kunnen door slimme programmering bij gronduitgifte actief sturen op het energieprofiel van een bedrijventerrein. Door het aantrekken van bedrijven met complementaire verbruiksprofielen ontstaan kansen voor optimale benutting van beschikbare capaciteit.
Dit vraagt om een proactieve houding bij gronduitgifte. Denk aan het stellen van voorwaarden over energiezuinigheid, het hanteren van selectiecriteria die passen bij het gewenste energieprofiel, of het verplicht aansluiten op de energiehub via de aansluit- en leveringsovereenkomst. Die laatste stap is cruciaal: zonder contractuele verankering bestaat het risico dat bedrijven alsnog individuele contracten afsluiten met derde partijen, waardoor de energiehub aan kracht verliest.
Contractuele verankering bij gronduitgifte wordt bij warmtenetten al toegepast en is ook steeds gebruikelijker bij parkmanagementverenigingen. Voor energiehubs kan dezelfde route worden bewandeld, waarbij wel rekening moet worden gehouden met mededingingsrecht en aanbestedingsrecht.
4. Korte én lange termijn: investeer toekomstbestendig
Een goede energiestrategie kijkt verder dan de congestieperiode. Voor Zuidplas onderscheiden we twee fasen: een korte termijn waarin netcongestie bepalend is (tot circa 2035) en een lange termijn zonder congestie. Hoewel het exacte moment onzeker is, is het belangrijk om beide scenario's nu al te integreren.
Op de korte termijn zijn tijdelijke oplossingen zoals fossiele generatoren soms onvermijdelijk voor piekcapaciteit en noodvoorziening. Maar deze moeten slim worden ingezet, zodat ze niet leiden tot lock-in van fossiele technologie. Zodra netcongestie verdwijnt, moeten generatoren systematisch worden uitgefaseerd. Dit kan door contracten met leveranciers tijdig te beëindigen of generatoren om te bouwen naar duurzame alternatieven zoals biogas of waterstof.
Op de lange termijn blijft het uitgangspunt een collectief energiesysteem dat volledig draait op duurzame bronnen. Daarom is het essentieel om nu al windenergie te onderzoeken. Zonne-energie alleen is namelijk onvoldoende: het levert vooral overdag en in de zomer, terwijl energievraag ook 's avonds, 's nachts en in de winter bestaat. Wind en zon vullen elkaar aan en verminderen de afhankelijkheid van generatoren – met alle voordelen voor CO2-uitstoot en operationele kosten. De gemeenteraad is momenteel tegen windenergie en heeft dit standpunt niet gewijzigd. Ons advies is om de potentie van windenergie wel mee te nemen in onderzoek
Van strategie naar uitvoering
De energiestrategie voor Zuidplas laat zien dat netcongestie niet hoeft te leiden tot stilstand van gebiedsontwikkeling. Door slim te combineren – lokale opwek, complementaire bedrijfsprofielen, innovatieve contractvormen en toekomstbestendige keuzes – ontstaat een werkbare route naar verduurzaming.
Wel vraagt deze aanpak om moed. Het gaat om innovatieve contractvormen die nog niet op grote schaal zijn toegepast. Het vraagt om proactief sturen bij gronduitgifte. En het vraagt om duidelijke keuzes over wie de regie neemt en de financiële risico's draagt.
De eerste stap? Begin met een gedegen analyse van de lokale situatie: wat is de energievraag, welke netcapaciteit is beschikbaar, welke bedrijvenmix past bij de ambities? Verken vervolgens met de netbeheerder of een pilot met innovatieve contractvormen mogelijk is.
Wil je als gemeente werk maken van een energiestrategie voor jouw bedrijventerreinen?
Wij helpen je om keuzes te maken, innovatieve oplossingen te verkennen en de energietransitie werkend te krijgen. We denken graag met je mee over hoe je deze vraagstukken kunt aanpakken.
