Want hoewel de urgentie om sneller te bouwen helder is, hebben gemeenten tegelijkertijd een duidelijke opgave op het gebied van klimaat, energie en leefomgeving. Thema’s als energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit zijn inmiddels onlosmakelijk verbonden met gebiedsontwikkeling. Deze thema’s bepalen steeds meer de kwaliteit, toekomstbestendigheid en betaalbaarheid van de gebouwde omgeving.
Wie deze thema’s reduceert tot ‘extra eisen’, doet geen recht aan de opgave waar Nederland voor staat. Gebiedsontwikkeling wordt complexer door de stapeling van opgaven, schaarste aan ruimte, stijgende kosten en meer betrokken partijen. Het is logisch dat we zoeken naar manieren om processen te versnellen.
Tegelijkertijd ligt er een risico in het versimpelen van het vraagstuk. Door duurzaamheid vooral als vertragende factor te zien, ontstaat de indruk dat het loslaten van ambities automatisch leidt tot versnelling. Maar klopt dat?
De ervaring leert dat vertraging zelden één-op-één voortkomt uit duurzaamheidsambities. Vaker komt het door:
-
Onduidelijkheid over kaders en ambities.
-
Beperkte afstemming tussen partijen.
-
De markt te laat betrekken.
-
Geen duidelijke vertaling van beleid naar uitvoering.
Het gaat dus minder om de hoogte van ambities en eisen, en meer om de manier waarop we die organiseren.
Samenwerking als versneller in Nieuw Legmeer
In de herontwikkeling van Nieuw Legmeer in Amstelveen, waar ik als projectleider duurzaamheid werk, zie ik dat duurzaamheid juist meerwaarde biedt. In de komende 15 tot 20 jaar moeten er 4.400 woningen worden gebouwd. Het gebied kenmerkt zich door een grote hoeveelheid private eigenaren en beperkte gemeentelijke grondposities.
Om een levendige, duurzame, kwalitatief hoogwaardige en unieke wijk te kunnen realiseren, is een goede samenwerking tussen gemeente en de markt noodzakelijk. Om die reden is het Platform Toekomstbestendig Nieuw Legmeer opgericht: een publiek-private samenwerking tussen gemeente, ontwikkelaars en een woningcorporatie. Dit platform startte om de duurzaamheidsambities van de gemeente te realiseren en richt zich nu ook op andere integrale vraagstukken.
Wat we hier zien, is dat vroegtijdige samenwerking juist kan bijdragen aan:
-
Het delen van kennis tussen publieke en private partijen.
-
Gezamenlijk ontwikkelen van werkbare oplossingen.
-
Creëren van een gedeelde taal en begrip.
-
Verkleinen van risico’s in latere planfasen.
Door samen met de markt duurzame oplossingen te zoeken en elkaar regelmatig te spreken, kan de kans op frictie/ verschillende verwachtingen in latere fases in de planvorming en vergunningverlening worden verkleind. Ik denk dat dit juist kan bijdragen aan het versnellen van de woningbouwopgave in plaats van vertragen.
Van ‘extra eisen’ naar integrale opgave
De discussie over bovenwettelijke eisen raakt aan een fundamentelere vraag: hoe kijken we naar duurzaamheid in gebiedsontwikkeling?
Zolang duurzaamheid wordt gezien als een aparte laag bovenop het ontwikkelproces, blijft het logisch dat het als vertragend voelt. Het vraagt extra afwegingen, aanvullende eisen en soms hogere initiële investeringen. Maar wanneer duurzaamheid integraal onderdeel is van het proces, verandert het perspectief. Dan is het geen extra stap, maar een randvoorwaarde en kans voor goede gebiedsontwikkeling. De uitdaging waar we voor staan, vraagt om meer dan regels schrappen. Het vraagt om een manier van werken waarin we complexe opgaven hanteerbaar maken.
Versnelling ontstaat door:
-
Helderheid en wederzijdse verwachtingen.
-
Organiseren van samenwerking.
-
Ambities vertalen naar uitvoerbare afspraken.
Niet door minder te willen, maar door het slimmer te organiseren. De druk op de woningbouw vraagt om tempo. Maar tempo zonder toekomstbestendigheid is van korte duur. We willen allemaal wonen in huizen die rekening houden met de uitdagingen van de toekomst: goed geïsoleerd, bestand tegen hittegolven en hevige regenbuien.
Juist in deze transitieperiode is het van belang om scherp te blijven op wat we bouwen, voor wie en voor hoe lang. De vraag zou daarom niet moeten zijn óf duurzaamheid ruimte krijgt in gebiedsontwikkeling, maar hoe we duurzaamheid zo organiseren dat het bijdraagt aan voortgang én kwaliteit. Want de wijken die we vandaag ontwikkelen, bepalen de leefomgeving van generaties na ons. Dat vraagt niet om minder ambitie, maar om betere samenwerking en slimme keuzes vanaf het begin.
Benieuwd hoe je duurzaamheidsambities kunt verbinden aan voortgang in gebiedsontwikkeling? Ik spar graag met je om te ontdekken hoe samenwerking vanaf de start kan bijdragen aan zowel snelheid als kwaliteit.
