Bestuurskracht draait om keuzes maken
Bestuurskracht is nooit een doel op zich. Het gaat om het vermogen om opgaven en ambities waar te maken, de dienstverlening op peil te houden en een betrouwbare partner te zijn. Daarbij hoort dat je verbonden bent met je samenleving: weten welke identiteit en welke gemeenschapskracht hun gebied kenmerkt, en daar actief op aansluiten. Gemeenten die dat goed doen, stimuleren initiatieven van inwoners en ondernemers en faciliteren waar dat nodig is. Dat vraagt om heldere prioriteiten, slimme samenwerken en een organisatie die toekomstbestendig is. Ook kleinere gemeenten kunnen dan bestuurskrachtig zijn. Bestuurskracht betekent ook de moed hebben te erkennen wanneer schaalvergroting door herindeling de beste keuze is. Moeilijke besluiten voor je uit schuiven, lost niets op en is uiteindelijk niet in het belang van inwoners. Maar keuzes moeten gemeenten dan maken, los van de vraag of herindeling aan de orde is?
Wat doe je, wat laat je doen en waar stop je mee?
Gemeenten kunnen niet alles blijven doen, en zeker niet alles zelf. Welke taken zijn echt lokale meerwaarde en horen dus in eigen beheer? Waar zijn partners die het beter of efficiënter kunnen? Welke opgaven vragen om een gezamenlijke aanpak met andere gemeenten of maatschappelijke partners? En minstens zo belangrijk: wat kun je laten voor wat het is of op een lager ambitieniveau doen? Het gaat erom je als gemeente te focussen op waar je het verschil kunt maken voor je inwoners.
Hoe organiseer je je wendbaar en opgavegericht?
Een toekomstbestendige organisatie is wendbaar genoeg om in mee te bewegen op veranderende omstandigheden. Dat betekent dat je niet alleen vanuit afdelingen en sectoren denkt, maar vooral vanuit opgaven. Het vraagt ook om verschillende vormen van sturing: soms directe aansturing, soms werken vanuit opdrachtgeverschap, soms vooral faciliteren. En het vraagt om medewerkers die kunnen schakelen tussen verschillende rollen en opgaven, zonder ze in iedere verandering vastlopen op structuur of cultuur.
Hoe werk je strategisch samen?
Samenwerking vraagt om bewuste keuzes. Rond welke opgaven of taken ga je samenwerken? Met wie en in welke vorm? Gemeenschappelijke regelingen zijn soms log en lastig bij te sturen. Intergemeentelijke werkorganisaties blijken maar in beperkte situaties duurzaam te zijn en vragen heldere afspraken over governance. Strategisch samenwerken betekent ook: een betrouwbare partner zijn met de capaciteiten om daadwerkelijk samen te kunnen werken. Dat vraagt om bestuurlijke sensitiviteit, duidelijke afspraken en het vermogen om je eigen belang af te wegen tegen het gezamenlijke belang.
De context maakt het verschil
Er is geen one-size-fits-all oplossing. Wat werkt in een krimpgebied, werkt niet in een groeiende stad. Een gemeente van 10.000 inwoners heeft andere opgaven én mogelijkheden dan een gemeente van 100.000 inwoners. En een gemeente die veel in het sociaal domein zelf doet, staat voor andere keuzes dan een gemeente die daar veel heeft uitbesteed.
Daarom begint bestuurskracht met een eerlijke analyse: waar sta je, wat kun je en wat heb je nodig om de komende jaren je werk goed te doen? Dat vraagt om het vermogen om naar jezelf te kijken zonder vooringenomen ideeën over wat ‘goed’ of ‘fout’ is. En het vraagt om de moed om te erkennen waar je tekortschiet.
Keuzes uitstellen lost niets op
Het ravijnjaar 2026 is met de Voorjaarsnota 2025 weliswaar gedempt, maar niet verdwenen: de echte klap is doorgeschoven naar 2028. Gemeenten krijgen tot en met 2027 extra middelen en er komt structureel geld bij, maar daar staat vanaf 2028 een forse taakstelling tegenover. Het geeft lucht, geen zekerheid.
Met dit financiële ravijn van 2028 in zicht, kunnen gemeenten niet blijven afwachten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft het kabinet al gevraagd om in 2027 opnieuw advies te vragen aan de commissie-Van Ark. Dat helpt om het beeld te scherpen, maar lost de onderliggende spanning niet op. Gemeenten die nu investeren in hun bestuurskracht, staan straks sterker – ongeacht hoe de landelijke besluitvorming straks uitpakt
Bestuurskracht vergroten is geen quick fix. Het vraagt om tijd, moed en doorzettingsvermogen. Maar vooral vraagt het om de bereidheid om nu keuzes te maken, ook als die ongemakkelijk zijn. Want uiteindelijk zijn gemeenten er voor hun inwoners. En die inwoners zijn niet geholpen met bestuurders die moeilijke beslissingen voor zich uit schuiven. Zij zijn gebaat met gemeenten die weten waar ze voor staan, heldere prioriteiten hebben en strategisch samenwerken, Deze gemeenten zijn beter toegerust voor de toekomst. Of ze nu groot of klein zijn.
Wil je weten waar jouw gemeente staat op het gebied van bestuurskracht? Of heb je vragen over de beste manier om bestuurlijke samenwerking vorm te geven? Neem contact met ons op.
