Op 26 september 2025 presenteerde het Rijk de Ontwerp-Nota Ruimte. In deze nota schetst het Rijk een langetermijnvisie voor 2030, 2050 en 2100, verdeeld over vier thema’s. Een daarvan is ‘Landbouw en natuur’.
Opgaven en ambities
De Nederlandse landbouwsector is economisch sterk en internationaal toonaangevend. Tegelijkertijd zorgt intensieve productie voor druk op natuur, water en bodem. Verdroging, stikstofuitstoot en bodemdaling bedreigen niet alleen de biodiversiteit, maar ook de landbouw zelf. Minder biodiversiteit maakt natuurlijke systemen kwetsbaarder, met gevolgen voor voedselzekerheid en de kwaliteit van het landschap.
Daar komt ruimtedruk bovenop. Woningbouw, energieopwekking en infrastructuur concurreren steeds vaker met landbouwgrond. Door schaalvergroting en een tekort aan bedrijfsopvolgers ontstaat leegstand in het buitengebied, met risico op verrommeling. Het beeld is duidelijk: het landelijk gebied staat onder druk.
Het Rijk wil deze druk doorbreken. De ambitie is een vitale landbouwsector die bijdraagt aan voedselzekerheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Agrariërs blijven belangrijke beheerders van het landelijk gebied. Tegelijkertijd werkt Nederland aan herstel van natuurkwaliteit door stikstof en verdroging terug te dringen. Ook cultuurlandschappen moeten herkenbaar en aantrekkelijk blijven, als dragers van identiteit, rust en recreatie. Internationale verplichtingen, zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn en het Klimaatakkoord van Parijs, vormen daarbij belangrijke kaders.
Richting voor de toekomst
Om de ambities waar te maken, zet het Rijk in op een aantal bouwstenen die richting geven aan de toekomst van landbouw en natuur.
-
Toekomstbestendige land- en tuinbouw
De landbouwsector moet hoogwaardig voedsel blijven produceren binnen Europese randvoorwaarden. Innovatie speelt hierin een grote rol: precisielandbouw, kunstmatige intelligentie en nieuwe teeltmethoden helpen water te besparen en uitspoeling van meststoffen te beperken. Het Rijk benadrukt bovendien het belang van sterke ketens en een solide kennisinfrastructuur. Dit vraagt om investeringen, samenwerking en een cultuur waarin vernieuwing wordt omarmd.
-
Zorgvuldig omgaan met landbouwgrond
Het behoud van landbouwgrond is een prioriteit. Er komt daarom een afwegingskader dat voorkomt dat grond onnodig wordt onttrokken. Daarbij wordt gekeken of functies gecombineerd kunnen worden. Zo blijft het tempo in andere opgaven, zoals woningbouw en energietransitie, behouden. Dit is een cruciale bouwsteen, want hier komen de grote dilemma’s samen: hoe verdelen we schaarse ruimte eerlijk en efficiënt?
-
Vrijkomende agrarische bebouwing
Door schaalvergroting ontstaat meer leegstand. Dat biedt kansen voor wonen, zorg, recreatie of natuur. Nieuwe functies moeten echter zorgvuldig worden afgestemd op de omgeving, om bestaande agrarische bedrijven niet te hinderen. Gebiedsgericht werken en aandacht voor ruimtelijke kwaliteit zijn hierbij essentieel.
-
Landgebruik laten meebewegen met water en bodem
Een gezonde bodem en voldoende water zijn de basis voor landbouw en natuur. Gebiedsgerichte strategieën moeten zorgen voor waterberging, koolstofopslag en biodiversiteit. Agrariërs worden daarbij actief betrokken. De uitdaging is niet alleen technisch, maar ook sociaal: hoe creëren we eigenaarschap voor de verandering?
-
Een leefbaar, gezond en vitaal landelijk gebied
Het landelijk gebied moet aantrekkelijk blijven om te wonen, werken en recreëren. Dat vraagt om goede voorzieningen, bereikbaarheid en sociale cohesie. Het Rijk wil investeren in vitale dorpen met sterke verbindingen naar steden en ruimte voor lokale economie. Denk aan multifunctionele voorzieningen, zorg dichtbij en een krachtig verenigingsleven. Zo blijft het platteland niet alleen een productielandschap, maar ook een plek waar mensen graag wonen en zich verbonden voelen.
-
Waardevolle cultuurlandschappen 2.0
Landschappen dragen identiteit. Het Rijk wil cultuurhistorische elementen behouden en nieuwe functies zorgvuldig inpassen. Zo blijft het landschap herkenbaar én toekomstbestendig. Denk aan dijken, houtwallen, verkavelingspatronen en karakteristieke bebouwing. Door slimme ontwerpprincipes en gebiedsgerichte samenwerking ontstaat een landschap waar erfgoed en innovatie samengaan.
De structuur van het hoofdstuk over het integrale thema 'Landbouw en natuur' (bron: Ontwerp-Nota Ruimte, 2025)
Ontwerp-Nota Ruimte zet in op integrale oplossingen en samenwerking
Wat opvalt, is dat de Ontwerp-Nota Ruimte sterk inzet op integrale oplossingen en samenwerking. Dat is noodzakelijk, maar in de praktijk botsen belangen en zijn procedures vaak complex. Voor een toekomstbestendig landelijk gebied is meer nodig dan regels: ruimte voor vernieuwing, vertrouwen en creativiteit.
Juist daar ligt een belangrijke rol voor partijen die beleid, uitvoering en lokale dynamiek kunnen verbinden. Bij TwynstraGudde helpen we overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties om deze ruimtelijke puzzel samen te leggen. We brengen partijen bij elkaar, vertalen ambities naar uitvoerbare strategieën en zorgen dat samenwerking niet alleen op papier werkt, maar ook in de praktijk. Zo bouwen we mee aan een landelijk gebied waarin landbouw, natuur en leefkwaliteit elkaar versterken.
