Steeds meer regio’s lopen vast op de vraag hoe zij de kosten van infrastructuur dekken als voorwaarde voor ruimtelijke ontwikkelingen. Niet omdat de investeringen te weinig waarde opleveren, maar omdat de dekking van investeringen in de huidige situatie los lijkt te staan van de opbrengsten die ze gaan genereren.
De financiële spelregels op rijksniveau vragen een dekking van 75% van de investeringskosten voor infrastructuur vooraf. Dat geld ontbreekt. Maar nieuwe infrastructuur leidt tot woningbouw, economische groei, hogere grond- en vastgoedwaarden, ook op de lange termijn, en een aantrekkelijker vestigingsklimaat. Het CPB rekende voor tunnels in Maastricht en Delft uit dat investeringen in infrastructuur honderden miljoenen opleveren. Die opbrengsten zijn niet geïncasseerd, terwijl dat wel mogelijk was. De rapporten van het CPB zijn inmiddels bekend, maar ze hebben nog niet geleid tot andere bekostigingsstrategieën. De baten van investeringen in infrastructuur worden nauwelijks rechtstreeks ingezet voor de bekostiging van de investering zelf.
Van subsidie naar gedeeld eigenaarschap
Positive Lab (Annius Hoornstra), Decisio (Daan van Gent), Fakton (Nathan Westerhuis) en TwynstraGudde (Tanja Brouwer en Martje Storm) vormen samen een consortium dat zich richt op alternatieve bekostiging van infrastructuur en gebiedsontwikkeling. Ons consortium onderzocht waar de grootste kansen liggen. Niet in één nieuw financieel instrument, maar in een andere investeringslogica. Een logica waarin infrastructuur, verstedelijking, economische ontwikkeling en waardecreatie als één samenhangend systeem worden gezien. Stakeholders bundelen hun krachten en overbruggen interne financiële spelregels.
Investeren in infrastructuur is vaak de aanjager. Het zorgt voor meer netwerkkwaliteit, meer vervoersbewegingen op een groter netwerk, ticketopbrengsten, en waardestijging van grond en vastgoed op termijn. Dat levert financiële voordelen op en vergroot het maatschappelijke commitment voor grote investeringen. Wanneer overheden, vervoerders, ontwikkelaars, beleggers, bedrijven en andere belanghebbenden samen investeren, ontstaat gedeeld eigenaarschap en daarmee betrokkenheid bij de ontwikkeling. Het verdient aandacht om dat goed te organiseren.
Overheden kunnen goedkoop financieren en risico’s bij aanbestedingen op zich nemen. Ontwikkelende partijen en beleggers zijn sterk in het realiseren van waardecreatie op termijn. Het bedrijfsleven profiteert van economische groei. Stakeholders zijn niet langer toeschouwer, maar mede-investeerder in de ruimtelijk-economische toekomst van een gebied. Zo groeit de bereidheid om ambitieuze projecten mogelijk te maken. Met een nieuwe investeringslogica ontstaat een werkbare definitie van publiek-private samenwerking, gericht op het gedeelde toekomstige belang en gebaseerd op de unieke sterke punten van partijen en privaat én publiek ondernemerschap.
De IJmeerverbinding als voorbeeld
De P-verkenning voor de IJmeerverbinding tussen Amsterdam en Almere laat zien hoe deze logica werkt. De studie toont aan dat een hoogwaardige metroverbinding niet alleen reizigers vervoert van A naar B, maar ook het gebruik van het hele OV-netwerk in Groot-Amsterdam verbetert. Daarnaast stimuleert het woningbouw, economische ontwikkeling, grond- en vastgoedwaarde en exploitatieopbrengsten. Door vooraf te regelen dat een deel van de toekomstige baten terugvloeit naar de afbetaling van de investering en goedkoop te financieren door het Rijk of andere publieke partijen, ontstaat er ruimte voor nieuwe ambities.
Net zo belangrijk is het proces om nieuwe vormen van publiek-private samenwerking te ontwikkelen. De verkenning laat zien dat het gesprek over alternatieve bekostiging partijen samenbrengt rond een gezamenlijk toekomstbeeld. Gemeenten, vervoerders, grondeigenaren, beleggers, werkgevers en andere stakeholders praten niet alleen over kosten verlagen, kosten dekken en risico's overdragen. Ze praten vooral over de waarde die ze samen creëren. Dat zorgt voor meer draagvlak, meer commitment en een sterker perspectief op realisatie.
Van kosten naar waardecreatie
Internationale voorbeelden zoals Crossrail in Londen, de metro-ontwikkeling in Kopenhagen en transit-oriented development rond stations in Hongkong laten zien dat investeringen succesvoller zijn wanneer er bewust wordt gestuurd op de combinatie van infrastructuur en waardeontwikkeling in een gebied.
Ook in Nederland groeit de behoefte aan deze benadering. Niet als vervanging van publieke financiering, maar als aanvulling daarop. Door inzichtelijk te maken waar waarde ontstaat, wie daarvan profiteert, hoe partijen kunnen bijdragen en het proces te organiseren om vanuit elkaar versterkende belangen tot een nieuwe businesscase te komen, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor regio’s die hun ambities sneller willen realiseren.
Samen investeren in de ruimtelijk economische toekomst
Voor overheden, vervoersautoriteiten, ontwikkelaars en regionale samenwerkingsverbanden ligt hier een concrete kans. Een kans om grote investeringen niet langer uitsluitend vanuit schaarse publieke middelen te benaderen, maar vanuit de maatschappelijke en economische waarde die zij creëren.
Ons consortium ondersteunt opdrachtgevers bij het ontwikkelen van deze investeringslogica. Wij combineren expertise op het gebied van mobiliteit, gebiedsontwikkeling, vastgoed, economie, governance en financiële structuren. Zo helpen wij regio’s om niet alleen plannen te maken, maar ook het commitment en de investeringskracht te organiseren die nodig zijn om ze werkelijkheid te laten worden.
Download hier de volledige P-verkenning
