Provincie Noord-Brabant Vernieuwing start bij de boerin

Boerinnen vormen een onbenutte bron binnen de duurzame vernieuwing van de landbouwsector. In hun hoofden zitten ideeën die de agrarische transitie de broodnodige nieuwe impulsen kunnen geven. Het is alleen maar een kwestie van op de juiste manier ontsluiten. De provincie Noord-Brabant vroeg TwynstraGudde hierover mee te denken in het project Beleef! De Boerin. We kozen voor een social design-aanpak en dit leverde verrassende resultaten op.

De provincie Noord-Brabant ondersteunt verschillende initiatieven en projecten om de transitie naar een duurzaam landbouw- en voedselsysteem te stimuleren. FoodUp Brabant is een voorbeeld van zo'n initiatief, dat inmiddels onderdeel is van het provinciale beleidskader voor landbouw en voedsel. Een van de projecten van FoodUp Brabant was Beleef! De Boerin. De provincie vroeg ons dit project te ondersteunen vanwege de ervaring die TwynstraGudde heeft met social design.

Een verassende les

‘We leerde een andere les in dit traject dan voorzien’ vertelt Wim Coenraadts, namens FoodUp! Brabant/Provincie Noord-Brabant projectleider van Beleef! De Boerin. ‘De boerinnen barsten van de goede ideeën en weten wat er zowel binnen als buiten het bedrijf afspeelt. Ze zijn niet schuw om met de tijd mee te bewegen. Toch richt hun innovatiekracht zich verassend genoeg niet op het boerenbedrijf. Ze zoeken in de eerste plaats zelfontplooiing. Als dat proces het boerenbedrijf steunt is dat mooi, maar niet per se zaligmakend. Waarom? De agrarische sector is momenteel te onzeker om hun ondernemerschap op te richten.’

Social design aanpak

‘Deze verrassende uitkomst toont aan hoe belangrijk het is aan het begin van een traject als dit zoveel mogelijk openheid te creëren. Binnen ons team gebruikten we om die reden al de uitgangspunten en methodieken van design thinking en sociale innovatie.

Voor Beleef! De Boerin was het voor ons dan ook logisch om een social designer te betrekken. Om helemaal aan het begin van het onderzoekstraject er verzekerd van te zijn dat we niet onze eigen aannames zouden gaan bevestigen. Aan selffulfilling prophecies en tunnelvisies heeft niemand wat.’

De provincie benaderde Fides Lapidaire om samen de klus op te pakken. Fides: ‘Een prachtige uitdaging. In de 5-6 jaar dat ik met Brabantse boeren werk verwondert het mij dat de mannen – de meeste boeren zijn nog steeds mannen – het belangrijkste aanspreekpunt vormen voor alle opgaven die op en rond het boerenerf landen. Maar ik zie ook dat diezelfde mannen vaak vast zitten: vast in het bedrijfseconomisch model, vast in de manier van boeren die in het agrarisch beroepsonderwijs is aangeleerd, vast in familiedynamieken en vast in een definitie van ‘goed boeren’ die niet altijd aansluit bij de belevenis van de samenleving. Hun vrouwen staan toch meer opener in de samenleving en zoeken de verbinding met wat zich daar afspeelt.’

Potentieel benutten

Openbreken en vrijkomend potentieel benutten, was de opdracht die Fides en Wim zichzelf gaven. ‘En voor het openbreken is de professionaliteit van een social designer onmisbaar’, benadrukt Wim. ‘Met haar specifieke interventies creëert Fides een sfeer waarin de boerinnen zichzelf durven uit te spreken. En veel belangrijker, bij dat uitspreken de veiligheid voelden om zichzelf in plaats van het bedrijf als vertrekpunt te nemen.’

‘Wat toen naar buiten kwam proefde naar desillusie’, constateerde Fides. ‘Je dik twintig jaar dienstbaar hebben gemaakt aan het agrarische bedrijf van je man, en wat heeft het de boerin gebracht? Permanente stress over inkomen, schuld en waardering. Kunnen we verder, en als dat het geval is hoe dan in vredesnaam. Waar kunnen we op bouwen, waar kunnen we op vertrouwen?’

Deze haast ontnuchterende openheid schiep de ruimte om constructief verder te denken. En wat bleek, de boerinnen zijn loyaal aan het bedrijf van hun partner maar voelen ook dat dit een moment is om zelf regie te pakken. De eigen verwachting boven de verwachting van anderen plaatsen. Fides: ‘Dus bij een boerin verhuisde de horeca-activiteit die in een van de leegstaande stallen moest landen – lekker praktisch – naar een stukje eigen grond 1,5 kilometer verderop. Waardoor het nog sterker als een onderneming van haarzelf voelde.’

Boerinnen werken aan hun eigen bedrijfsideeën

De veiligheid van de groep nodigde ook uit om al ver uitgedachte ideeën opnieuw tegen het licht te houden. Wim: ‘Een deelneemster was al bezig met het opzetten van een zorgboerderij, als aanvulling op de melkveetak. Maar als beginnende ondernemer voelde zich onzeker een keuze te maken welke doelgroep het beste zou passen. Daardoor bleven praktische uitwerkingen zweven. Ze heeft de keuze weten te maken voor Alzheimer-patiënten als doelgroep, helemaal aansluitend op de werkervaring die ze zelf heeft opgedaan.’

In zes sessies hebben de deelnemers de stap van ‘spreek je droom uit’ naar een uitgewerkt bedrijfsplan gemaakt. Gedurende het proces spiegelden Fides en Wim vanuit hun ondernemerservaringen, en legden vooral de boerinnen elkaars plannen langs de meetlat. Fides: ‘De ideefase is daarmee afgerond. Ze kunnen allemaal met de uiteindelijke realisatie aan de slag, wat de meer traditionele, projectmatige aanpak vraagt. Juist de samensmelting tussen de twee maakt het project uniek.’

Succesvol Beleef! De Boerin

De boerinnen die aan Beleef! De Boerin hebben meegedaan, hebben hun eigen plannen en ideeën kunnen uitwerken tot concrete businesscases. Daarmee dragen zij op nieuwe manieren bij aan de landbouwtransitie. Voor de provincie Noord-Brabant is zichtbaar geworden hoe sociale innovatie tot nieuwe ideeën voor die transitie kan leiden. De plannen van aanpak die de boerinnen gemaakt hebben, zijn hiervoor extra impulsen. Ook leert de provincie met welke belemmeringen boerenbedrijven te maken hebben als zij willen verduurzamen. Zo groeien de overheid en de mensen achter de boerenbedrijven naar elkaar toe als partners in een complex transitievraagstuk.

Waarom TwynstraGudde?

Wij hebben al meer dan tien jaar ervaring met social design. Met de frisse blik van ontwerpers, in volwaardige co-creatie met de eindgebruikers komen we tot oplossingen voor vraagstukken waar een traditioneel proces vaak strandt. We maken wat goed is en lokaal werkt. Enthousiasmerend en verrassend. Creatieve oplossingen krijgen zo een structurele plek.

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.