Blog Medisch leiderschap is noodzakelijker dan ooit. Maar hoe ontwikkel je dat?

Het beroep van arts is van oudsher autonoom. Het speelde zich voor een groot gedeelte af in de spreek- of behandelkamer en de manier van organiseren was behoorlijk hiërarchisch. Dat is sterk aan verandering onderhevig. De uitdagingen in de zorgsector zijn groot. Hier moeten en willen medici een duidelijke rol in spelen. Niet alleen tijdens de coronapandemie, maar ook in de transitie naar waardegerichte zorg. Hoe ga je hier als medisch professional mee om?

Toegevoegd door Hans Frints op 29 april 2021

De zorgkosten stijgen alsmaar. De toegankelijkheid en kwaliteit van zorg staan onder druk. Het personeelstekort is groot en groeiend. Patiënten worden mondiger én kritischer. Door de coronapandemie is de druk op de zorg ongekend hoog en moeten ziekenhuizen reguliere zorg (tijdelijk) afbouwen of zelfs stopzetten. Na de pandemie wacht een stuwmeer aan uitgestelde zorg. En bij dat alles komt ook nog de transitie naar passende, waardegerichte zorg.

Wij zien dat medici steeds meer een duidelijke rol moeten en willen spelen bij:

  • Zorginhoudelijke uitdagingen (passende zorg, zorgvernieuwing, innovaties, e-health).
  • De organisatie van de zorg (juiste zorg op de juiste plek, multidisciplinair samenwerken, samenwerken buiten de eigen zorgorganisatie met ketenpartners).
  • Bedrijfseconomische uitdagingen gericht op betaalbare zorg (vanwege oplopende zorgkosten door onder andere vergrijzing, het grote personeelstekort, de toename van het aantal chronisch zieken etc.).
Medisch Leiderschap is noodzakelijker dan ooit. Maar hoe ontwikkel je dat?

Dat is voor medici in formeel leidinggevende posities en managementrollen een belangrijk onderdeel van hun verantwoordelijkheid en taak. Van bestuurders op strategisch niveau, tot medisch leiders op tactisch niveau, tot medisch specialistische managers en vakgroepvoorzitters op operationeel niveau. Maar medisch leiderschap gaat veel verder dan dat.

Wat is medisch leiderschap?

Over leiderschap en het onderscheid met management is ontzettend veel geschreven en gevonden. De Amerikaanse hoogleraar Organisatieleer en Management Peter F. Drucker duidde het verschil als volgt: ‘Management is de dingen goed doen; leiderschap is de goede dingen doen.’

Leiderschap

  • Toekomstgericht, gericht op verandering.
  • Kijken naar de lange termijn en proberen mensen hierin mee te nemen.
  • Doelen ‘mensgericht’ realiseren, waarbij stimuleren, motiveren, synergie en samenwerken voorop staan.
  • Authenticiteit, sterk persoonlijk leiderschap en empathie zijn belangrijke kenmerken
  • Een goede leider delegeert, geeft ook aandacht aan de sociale en persoonlijke aspecten van werknemers.

Management

  • Zich meer op het hier en nu richten, vaker aan de korte termijn denken.
  • Meer doelgericht, focus ligt meer op de processen
  • Probeert in controle te blijven, besluitvorming vindt vaak plaats op basis van ratio.

Leidinggevenden (medisch en bedrijfskundig) zijn vanwege hun positie en impact op verschillende niveaus in de organisatie belangrijke cultuurbepalende spelers.

Medisch leiderschap is meer dan leidinggeven. Medisch leiderschap is, vanuit de specifieke expertise, verantwoordelijkheid nemen voor het eigen professionele domein. Het is niet alleen een kwestie van competenties, maar ook een manier van denken en doen, van houding en gedrag. Met medisch leiderschap bedoelen wij juist ook alle medici (ook zij die geen formele leidinggevende positie hebben) die op basis van hun persoonlijk leiderschap en hun klinisch leiderschap in samenwerking met anderen bij willen dragen aan betere zorg.

Het gaat over meedenken, invloed uitoefenen, mee beslissen en mee richting geven aan de hiervoor genoemde zaken, die allemaal ‘buiten de eigen spreekkamer’ plaatsvinden.

'Leidinggevenden (medisch en bedrijfskundig) zijn vanwege hun positie en impact op verschillende niveaus in de organisatie belangrijke cultuurbepalende spelers.'

Medisch leiderschap gaat over harde en zachte kanten

Vraagstukken die wij in de praktijk tegen komen over medisch leiderschap bestrijken het brede spectrum van enerzijds de harde kant: de besturingsfilosofie en de organisatie-inrichting, en anderzijds de meer zachte kant: leiderschap en cultuur, de ontwikkeling van competenties, houding en gedrag.

Bij de keuze voor een besturingsfilosofie en organisatie-inrichting fungeert de verantwoordelijkheidsverdeling binnen een ziekenhuisorganisatie zoals vastgelegd in de zogeheten ‘AMS’ (Arbeidsvoorwaarden medisch specialisten) als een belangrijke leidraad. Het medisch leiderschap in formele zin strekt zich uit over verschillende niveaus: strategisch, tactisch, operationeel. Strategisch betreft de positionering, doelen en koers van het ziekenhuis. Tactisch gaat over de wijze waarop die doelen kunnen worden bereikt. Operationeel gaat over de dagelijkse gang van zaken op weg naar het bereiken van de doelen. Medisch leiderschap krijgt formeel gestalte via overleg (RvB – Bestuur Medische Staf) of co-bestuur op strategisch niveau en via managementparticipatie op tactisch en operationeel niveau.

Medisch leiderschap krijgt anderzijds gestalte via eigenaarschap en leiderschap op individueel niveau. Dat uit zich bijvoorbeeld in een vraag over leiderschap en cultuur: help ons om onze medici te ontwikkelen op het gebied van leiderschap, competenties, houding en gedrag.

Onze belangrijkste les is: welke vraag er ook komt, in de diagnosefase moet altijd gekeken worden naar beide aspecten en naar de wisselwerking daartussen. Omdat in de wisselwerking uiteindelijk de effectiviteit van de organisatie wordt bepaald. Soms werken ‘hard’ en ‘zacht’ versterkend, soms zitten er verschillen in hoe de structuur bedoeld is en in werkelijkheid wordt gehanteerd, soms is het andersom. Dan wordt bijvoorbeeld medisch specialisten gebrek aan leiderschap verweten, maar hebben ze niet de juiste plek aan de juiste tafel en de formele zeggenschap om hun invloed goed uit te oefenen.

Culture eats strategy for breakfast

Deze uitspraak van de eerder genoemde managementgoeroe Peter F. Drucker is al heel wat jaren oud, maar slaat nog steeds de spijker op zijn kop. De ontwikkeling van een cultuur en leiderschapsstijl, van proactieve en zelfbewuste medici, die sensitief zijn en weten hoe ze effectief kunnen samenwerken. Samenwerken met collega-medici, met partners in de keten en met bedrijfskundig managers is cruciaal om de uitdagingen in de zorg het hoofd te kunnen bieden.

Een goede diagnose als basis voor een ontwikkelprogramma

Het ontwikkelen van een medisch leiderschapsprogramma begint bij een goede diagnose, waarbij zowel de ‘harde’ als de ‘zachte’ kanten de revue passeren. Bij die ‘zachte’ kanten gebruiken we onze visie op leiderschapsontwikkeling, die uitgaat van drie elkaar versterkende tandwielen (zie figuur hieronder).

drie elkaar versterkende tandwielen bij leiderschapsontwikkeling

(1) Leidinggeven aan de opgaven (de uitdagingen in de zorg).
(2) Leiding geven aan en samenwerken met anderen.
(3) Leiding geven aan jezelf vanuit sterk persoonlijk leiderschap.

In de praktijk blijkt deze visie naadloos aan te sluiten op de door het Platform Medisch Leiderschap ontwikkelde Raamwerk Medisch Leiderschap.

Figuren-blog-medisch-leiderschap-2

Samen vormen ze een uitstekende kapstok om, met medewerking van betrokkenen zelf, het doel en de inhoud te bepalen van een modulair ontwikkelprogramma voor medisch leiderschap.

Meer weten?

Onze strategische inhoudelijke kennis van besturings- en inrichtingsvraagstukken met ruime ervaring met cultuur en leiderschapsontwikkeling zetten wij graag in voor jouw opgave in de zorg van morgen.

Wil je van gedachte wisselen over medisch leiderschap? Wij praten met plezier hier een half uurtje met je over in een eerste digitale kennismaking. Laat hieronder een bericht achter en wij nemen snel contact met je op.

Heb je een vraag over medisch leiderschap?

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.