Hoe de zoektocht naar medisch leiderschap inspiratie geeft

Dagelijks werken zorgorganisaties eraan om de fantastische gezondheidszorg in Nederland ook voor de toekomst veilig te stellen. Artsen spelen een sleutelrol. In leidinggevende posities geven zij invulling aan tal van vernieuwingen: multidisciplinair samenwerken, passende zorg op de juiste plaats, betaalbare zorg , e-health en ga-zo-maar-door. Er wordt veel van hen verwacht. Artsen zien het als een verrijking van hun vak. In samenwerking met een groep medisch specialisten en HR-directeuren van de ziekenhuizen van Santeon hebben wij over medisch leiderschap van gedachten gewisseld. Als managers en artsen uit hun vakgebied stappen, komt er veel denkkracht vrij.

Toegevoegd door Hans Frints op 12 oktober 2021

Het beroep van arts is van oudsher autonoom. Het speelt zich af in de beslotenheid van de spreek- of behandelkamer. De manier waarop de zorg in ziekenhuizen werd georganiseerd, sloot daarop aan. Dat is sterk aan het veranderen. Medici hebben nog steeds een overheersende klinische en wetenschappelijke inslag en zijn gehouden aan de artseneed. De kwaliteit van de zorg is voor een arts belangrijker dan het financiële rendement. Niettemin moeten en willen medici ook een actieve rol spelen bij de organisatie van de zorg van morgen. Het is voor iedereen duidelijk dat medisch leiderschap noodzakelijk is. Maar hoe dat moet worden ingevuld, is minder duidelijk.

Hoe de zoektocht naar medisch leiderschap inspiratie geeft

De goede dingen doen

Medisch leiderschap is meer dan leidinggeven. Het is niet alleen een kwestie van competenties, maar vooral een manier van denken en doen, van houding en gedrag. Leiderschap is ook iets anders dan management. Een manager doet de dingen goed. Een leider doet de goede dingen. Dat betekent visie hebben en visie uitdragen, mensen inspireren en motiveren om mee op pad te gaan. Het gaat juist ook om persoonlijk leiderschap, zonder formele leidinggevende positie. Het gaat over meedenken, invloed uitoefenen, meebeslissen en mee richting geven aan de zorg van morgen.

Hard en zacht

We hebben het over harde en zachte aspecten. Hard is het leiderschap in formele zin: strategisch, tactisch, operationeel. De positionering, doelen en koers van het ziekenhuis, de wijze waarop die doelen worden bereikt en de sturing aan de dagelijkse gang van zaken. Zacht heeft te maken met eigenaarschap en leiderschap op individueel niveau: cultuur, competenties, houding en gedrag. Soms werken ‘hard’ en ‘zacht’ versterkend. Maar vaak zijn er verschillen in hoe de structuur bedoeld is en in werkelijkheid wordt gehanteerd. Dan zie je dat medisch specialisten gebrek aan leiderschap wordt verweten, terwijl het er in feite om gaat dat ze niet de juiste plek aan tafel hebben. Bij medisch leiderschap kijk je dus naar beide aspecten. In de wisselwerking daartussen wordt de effectiviteit van de organisatie bepaald.

Santeon-ziekenhuizen

Met medisch specialisten en HR-directeuren van de zeven ziekenhuizen van Santeon hebben we hierover van gedachten gewisseld. Niet om de heilige graal te vinden, maar om met elkaar te zoeken naar verdieping en verdere ontwikkeling. Waar gaat het eigenlijk over? Hoe kijken we aan tegen leiderschap? In de zoektocht hebben we gewerkt met drie tandwielen die op elkaar ingrijpen:

  1. Ken je opgave. De klus waar je voor staat als medisch leider is het vertrekpunt (patiënt, waarde-gedreven zorg).
  2. Ken je rol. Managen (bedrijfskundig, organisatorisch) en leiden (vormgeven van innovatie en verandering, strategisch handelen vanuit visie, regie en verbinding).
  3. Ken jezelf. Doorgrond je eigen kwaliteiten en valkuilen. Je persoonlijkheid is van invloed op rol en stijl en daarmee van invloed op anderen.

Er is al veel

Deze tandwielen vertonen overlap met het raamwerk voor de twaalf competenties van medisch leiderschap zoals geschetst door het Platform Medisch Leiderschap (PML). Maar dat terzijde. Wij gebruiken de tandwielen om diepgang te vinden. Door het zo te analyseren, bleek dat er al heel veel over leiderschapsontwikkeling is en wordt nagedacht. Veel, vooral jonge artsen zijn geïnteresseerd. Die zoeken ondersteuning om hun leiderschapscompetenties verder te ontwikkelen. Ziekenhuizen hebben misschien het imago dat ze conservatief zijn georganiseerd. Daar is ons bij Santeon weinig van gebleken. Er is juist veel nieuwsgierigheid en openheid. Wel is het spannend om verandering in het leiderschap tot stand te brengen en oude culturen te doorbreken. Maar iedereen onderschrijft de noodzaak daartoe.

Wat zijn de lessen?

De dialoog bij Santeon gaf de deelnemers nieuwe inspiratie. Het was leuk en leerzaam om over de grenzen van functies en de muren van ziekenhuizen, vanuit gezamenlijkheid na te denken over de zorg van morgen.

  • Op het gebied van duaal management en leiderschap hebben medisch specialisten en managers elkaar veel te bieden. Als beide disciplines zich verdiepen in elkaars context levert dat een krachtige samenwerking op.
  • De ziekhuiszorg zit op een kantelpunt. Wie goed kijkt, kan de cultuurverandering op z’n staart trappen. Naar een cultuur met leiderschap van proactieve en zelfbewuste medici die weten hoe je effectief kunt samenwerken met collega’s, partners in de keten, bestuurders en managers.
  • Belangrijke leiderschapscompetenties zijn het werken vanuit visie, samenwerken vanuit vertrouwen, verbindend en nieuwsgierig zijn, veranderen en reflecteren op het eigen handelen.
  • Een belangrijke eerste stap is dat de top van het ziekenhuis samen met top van de medische staf een visie op leiderschap ontwikkelt, de randvoorwaarden creëert en zelf in voorbeeldgedrag vooropgaat. In zo’n visie zijn het bedrijfskundig leiderschap, het zorg- en verpleegkundig leiderschap en het zo belangrijke medisch leiderschap geïntegreerd.

* Hans Frints en Anne Kodde zijn werkzaam bij TwynstraGudde als senior adviseur Leadership & Change en partner Interim-management

TwynstraGudde

Versterking van leiderschap is één van de expertisegebieden van TwynstraGudde. Dat doen we via leiderschapsprogramma’s en met de inzet van interim-leiders en -managers die van binnenuit versterking bieden. Wij combineren deze expertise met kennis van de zorgsector. Meer weten over medisch leiderschap en over de stappen die je kunt zetten? Wij praten met plezier door in een eerste kennismaking. Laat hieronder een bericht achter en wij nemen snel contact op.

Stel hier je vraag

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.