Blog Crisisbeheersing met blik over de schouder en blik vooruit

Door recente crises en wetsevaluatie is het huidige systeem van crisisbeheersing sterk in beweging. In deze blog geven we twee belangrijke handvatten om stelselwijzigingen gestructureerd aan te pakken door het verleden te benutten en inzicht te krijgen in toekomstige ontwikkelingen.

Toegevoegd door Maarten Smit op 22 april 2022

Als de coronapandemie iets duidelijk maakt is het dat een crisis zich niet altijd houdt aan een afgebakend tijdsframe, geografisch gebied of beleidsdomein, maar over traditionele grenzen heen gaat. Een ander sprekend voorbeeld van deze complexiteit is de huidige vluchtelingenstroom naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne. De Evaluatiecommissie Wet Veiligheidsregio’s (2020) constateert echter dat de inrichting van veiligheidsregio’s te sterk gericht is op lokale en regionale crises en te weinig rekening houdt met de bijzondere uitdagingen van grensoverschrijdende crises.

Eén van de grote uitdagingen van de komende jaren zit met name in het vinden van een passende crisisbeheersingsaanpak voor grensoverschrijdende sluimercrises, zoals klimaatverandering of langdurige digitale verstoring. Om de crises van de toekomst adequaat te kunnen beheersen, zullen veiligheidsregio’s en samenwerkende crisisorganisaties 'over organisatorische, wettelijke en institutionele grenzen heen met elkaar moeten samenwerken'. Ook de Inspectie Justitie en Veiligheid kwam naar aanleiding van haar recente evaluatie van de aanpak van de coronacrisis met aanbevelingen ten aanzien van langdurige crises die aanpassingen betreffen van de nationale crisisstructuren, bijvoorbeeld ten aanzien van de borging van de betrokkenheid van de veiligheidsregio’s in de nationale crisisstructuur.

Lees hier hoe de coronacrisis de positie van veiligheidsregio's heeft beïnvloed.

Crisisstelsel in beweging

Anticiperen op sluimercrises

Hoewel veiligheidsregio’s en crisisorganisaties alert zijn op de uitdagingen van grensoverschrijdende sluimercrises, is het huidige stelsel van crisisbeheersing hier niet op ingericht. Tijdens het begin van de coronapandemie was de voorzitter van de veiligheidsregio, conform de Wet Veiligheidsregio’s, bijvoorbeeld bevoegd gezag. Reguliere besluitorganen, zoals de gemeenteraad, hadden daardoor voor langere tijd weinig tot geen invloed op crisisbeslissingen. Hiermee werd ook voor langere tijd het gebruikelijke mechanisme van ‘checks and balances’ buiten spel gezet, zodat de democratische legitimiteit van noodverordeningen rammelde. Uit de evaluatie van de Wet Veiligheidsregio’s volgt daarom dat het belangrijk is goed na te denken over de bevoegdheden tijdens sluimercrises en geen onderscheid meer te maken tussen ‘warme’ en ‘koude’ crisisfases.

Twee essentiële uitgangspunten voor een nieuw stelsel

Nu het veiligheidsdomein voor de opgave staat het huidig systeem van crisisbeheersing te herzien, zijn handvatten nodig om dit gestructureerd aan te pakken. Twee belangrijke uitgangspunten worden gevormd door het verleden en de toekomst: een robuust eigentijds systeem van crisisbeheersing moet lering trekken uit het verleden maar ook voorsorteren op wat er nog vóór ons ligt. Daarom is het essentieel om een herziening van het stelstel te funderen op zowel ‘lessons learned’ (evaluatie) als gestructureerde verkenning van de toekomst (futuring).

1. Evaluatie: benut het verleden

Om sluimercrises in de toekomst aan te pakken zonder in valkuilen uit het verleden te vallen, is het van belang om stil te staan en (tussentijds) terug te blikken op de aanpak van eerdere crises en op de samenwerking binnen en tussen betrokken partijen in de crisisstructuur. Ook de ‘lessons learned’ uit de coronacrisis onderschrijven dit: om slim(mer) gebruik te maken van opgedane ervaringen is het belangrijk om geleerde lessen te borgen.

Lees ook het blog: Zes tips voor een toekomstgerichte (tussen)evaluatie voor veiligheidsregio’s en gemeenten over het belang van tussentijdse evaluaties.

2. Futuring: creëer inzicht in de ontwikkelingen van de toekomst

Van samenwerkingsverbanden en organisaties wordt gevraagd om op verschillende typen crises voorbereid te zijn. De toekomst laat zich lastig voorspellen, maar het is wel mogelijk om met de kennis van nu in te spelen op de signalen en veranderingen uit de samenleving die zouden kunnen leiden tot (nieuwe) crises. Met onze ‘Futuring’ methode helpen we organisaties om toekomstontwikkelingen op gestructureerde wijze in kaart brengen. In een interactieve dialoog komen we vervolgens samen tot een gezamenlijk perspectief op de toekomst.

Lees hier meer over onze Futuring methode 

Verder praten?

We gaan graag met je in gesprek over onze inzichten over crisisbeheersing in heden en toekomst. TwynstraGudde helpt, naast het uitvoeren van evaluatieonderzoek en toekomstverkenningen, met het optimaliseren van samenwerking binnen crisisorganisaties, zoals ministeries, veiligheidsregio's en gemeentes. Dit doen we door middel van onderzoek, strategische advisering en project- en procesbegeleiding in zowel de acute als in de evaluerende fase.

Wil je meer weten? Neem contact op met één van onze adviseurs.

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.