Artikel Op weg naar klimaatneutrale en circulaire infraprojecten

Klimaatneutraal aanbesteden is in opkomst. Dit biedt allerlei kansen om eisen te stellen aan de uitstoot van mobiele werktuigen. De lat ligt hoog: de gangmakers willen bouw en infra helemaal klimaatneutraal en circulair maken. Voor het verbeteren van de luchtkwaliteit richt de inzet zich op zero emissie. Voor het Tijdschrift Milieu ben ik samen met Peter van der Hout (Ministerie van IenW) en Willy de Zoete (Gedeputeerde provincie Zuid-Holland) geïnterviewd over de gang naar klimaatneutrale en circulaire infraprojecten.

Toegevoegd door Joost Meijer op 19 maart 2021

De komende twee jaar stelt het ministerie van IenW €50 miljoen beschikbaar om koplopers tot verduurzaming prikkelen. 'Die financiële aandacht voor de transitie vind ik echt een succes en getuigen van lef en ambitie', verklaart Peter van der Hout, beleidsmedewerker binnenvaart bij het ministerie. 'Ze zetten in op klimaatneutrale en circulaire infraprojecten. Onze strategie is gericht op de aannemers die we aan het werk zetten om onze netwerken aan te leggen of te onderhouden. Daarbij hebben we gekeken naar de uitstoot, het materiaalgebruik en de werksoort. Beton is bijvoorbeeld een heel ander verhaal dan grondverzet. En het natte grondverzet, bijvoorbeeld kustlijnzorg, gebeurt met ander materieel dan het droge grondverzet bij de aanleg van een weg of een bouwwerk.'

Het ministerie kwam uit op acht zogenaamde transitiepaden, die staan voor verschillende soorten werk. 'Binnen ieder transitiepad hebben we gekeken hoe we de uitstoot terug kunnen dringen. We willen onder meer graafmachines, rupsvoertuigen en walsen van diesel naar zero-emissie krijgen. Het is boeiend om te zien dat het aanbod van schone en zero-emissie werktuigen nu snel toeneemt.' Kansen hiertoe ziet hij ook in retrofit. 'Daarbij worden bestaande dieselvoertuigen omgebouwd naar elektrisch.'

Naar klimaatneutrale en circulaire infraprojecten

Circulaire geleiderail

Een mooi voorbeeld is de circulaire geleiderail. Je hebt in Nederland 8.000 kilometer stalen vangrails of geleiderails langs de snelwegen. Hier zit een laagje zink op. Voorheen werden ze richting schroot gestuurd als ze einde levensduur waren. Wat nu als we de geleiderails opnieuw verzinken? Daar hebben we nu een businesscase voor gemaakt, samen met verzinkers, leveranciers, aannemers en Rijkswaterstaat. Het blijkt dat renovatie van geleiderail technisch en economisch haalbaar is, met winst voor het milieu.

Perspectief bieden

Wat belangrijk is vanuit opdrachtgeverskant, is perspectief bieden, betoogt Van der Hout. 'Met roadmaps geven we de markt daarom een doorkijk om te laten zien dat we het serieus nemen. Daarmee geven we zekerheid aan de markt, zodat bedrijven die investeren in nieuwe ontwikkelingen dat over meerdere jaren kunnen afschrijven. Zo wordt bijvoorbeeld de aanschaf van een CO2-neutraal schip of een elektrische boot bereikbaar. Door dit inzichtelijk te maken en samen op te trekken met marktpartijen, kun je steviger aan de slag gaan.'

Je moet het met elkaar gaan uitzoeken, omdat het niet één overheid is. Grote gemeenten zijn ook heel actief, vooral Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Je moet de overheid, de markt en kennispartijen bij elkaar brengen om een goede routekaart te maken. En ook andere partijen uit het speelveld zijn belangrijk, zoals netbeheerders.
Als je naar elektriciteit overgaat, vraag je ook veel van het net. Er moet niet alleen capaciteit zijn, maar ook een aansluiting in de buurt. Dan kan bijvoorbeeld het niet afkomen van een aanvraag voor een bouwaansluiting zorgen voor vertraging.

'Renovatie van geleiderail is technisch en economisch haalbaar.'

Gelijk speelveld

Wat gaat helpen, is dat de overheid in aanbestedingen de eisen steeds verder aan gaat scherpen, bijvoorbeeld door op voorhand 20% minder emissie te eisen. Van der Hout: 'Dat is dan een eis die je meegeeft waar iedere aannemer en inschrijver aan moet voldoen. En wie bijvoorbeeld op 30% uitkomt, krijgt bonuspunten. Een innovatieve inschrijving kan duurder zijn dan een conventionele, maar met MKI-waardes (milieukostenindicatie,
red) kunnen we een soort korting berekenen. Zo creëer je een gelijk speelveld.'

Het Rijk probeert de krachten ook internationaal te bundelen, bijvoorbeeld met
Duitsland en Denemarken in de baggerwereld. 'Zo staan we niet alleen sterker, maar kunnen we ook internationale regels aanscherpen. Als Nederland zijn we maar een speldenprikje, door samen te werken vergroot je je mogelijkheden.'

Mindset veranderen

Ook taal kan veel doen, stelt Van der Hout: 'Wegverharding heette vroeger asfalt. Door alleen de term te veranderen, geef je aan dat er iets anders moet gebeuren. Het gaat om de functie: de weg moet een bepaalde tijd voertuigen kunnen dragen. Dat hoeft niet per se met asfalt. Door dat anders te noemen, verandert de mindset.'
Een heel ander voorbeeld vormt de scheepvaart. 'Het Rijk heeft een vloot van zo’n honderd schepen, onder meer voor douanewerkzaamheden, oliebestrijding en het plaatsen van boeien. Een hele diverse vloot, dus. Het is natuurlijk niet zo dat je nu een bestelling voor honderd nieuwe schepen kan plaatsen. Dat gaat gefaseerd. Daarbij kijken we naar alle vormen, van het aanpassen van oude schepen tot het vervangen voor nieuwe. Maar ook een elektrische aandrijflijn, die dan nog wel met een generator werkt. Tussenvormen, hybride oplossingen en modulair ombouwen.'

Ik ken nog andere casussen. Collectief inkopen is sowieso een voordeel. In Noord-
Holland besteden ze vanuit Rijkswaterstaat en de provincie beweegbare bruggen in één mandje aan. Dat is soms best spannend, want zo’n brug moet binnen een bepaalde termijn gerenoveerd zijn, maar het loopt wel. Ik denk dat het steeds meer gemeengoed wordt om zo te denken. Dat je het volume en verschillende marktpartijen nodig hebt om innovaties op gang te brengen. Zo kijk je breder dan alleen naar het goedkoopste.

Zware wedstrijd

De komende vier, vijf jaar zijn het uur van de waarheid. Dan moet blijken of de ambities volgens plan binnen bereik komen. 'Het wordt een zware wedstrijd', voorspelt Van der Hout, 'maar er is veel mogelijk'.

Maar de plannen voor 2030 zijn nog in ontwikkeling. Mijn ideaalplaatje is dat we dan
zero-emissie hebben behaald. Ik ben optimistisch. Met elektrische auto’s is het ook snel gegaan. Niemand had een paar jaar geleden gedacht dat er zoveel laadpalen
en elektrische auto’s in Nederland zouden zijn.
Voor zero-emissie zullen we op verschillende momenten verschillende problemen hebben. Misschien is het probleem nu de capaciteit van de producten en wordt het op een gegeven moment de laadinfrastructuur. Het gaat erom dat we het allemaal in de gaten hebben. Dan blijft samenwerking het credo.

Circulair gebruik leidend in Zuid-Holland

De provincie Zuid-Holland kondigde begin dit jaar aan bij alle in te kopen of aan te besteden producten en projecten rekening te gaan houden met circulair gebruik. Gedeputeerde Willy de Zoete: 'Onder de noemer Circulair Zuid-Holland brengen we meer structuur aan. Bij alle inkopen en aanbestedingen denken we erover na. Zo krijgt de markt een stimulans om zich verder te ontwikkelen. En als iets nog niet kan, willen we weten waarom zodat we ervan leren.'

Voor het circulair inkopen en aanbesteden heeft Zuid-Holland een transitiemanager aangesteld, primair belast met het creëren van draagvlak en zorgdragen voor verankering in de organisatie en succesvol toepassen ervan op de lange termijn.

'Inkopen en aanbesteden bij overheden is een complex proces. We willen bovendien ook de markt van het mkb stimuleren. Het is dus maatwerk. Per sector zijn er verschillen in mogelijkheden qua techniek, proces en beschikbaar volume. We hebben een team van inkoopadviseurs die de inkopende afdelingen hierin begeleidt en adviseert. Zo komen we iedere keer een stap dichter bij de volledig circulaire economie.'

 

Het originele artikel 'Op volle kracht naar zero emissie' is gepubliceerd in het Tijdschrijft Milieu van maart 2021. Auteur: Johan Koning, Tekstbureau LetterLuck.

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.