Blog Gevraagd: een heringedeelde gemeente die alles kan

De afgelopen jaren is er veel veranderd in het publiek domein. Gemeenten hebben meer verantwoordelijkheden en de opgaven waar zij voor staan zijn complexer. Bekende voorbeelden hiervan zijn de energietransitie, de ontwikkelingen in het sociaal domein, de omgevingswet en toenemende digitalisering. Van gemeenten wordt verwacht dat ze samenwerken met bedrijven en inwoners en innovatief zijn en tegelijkertijd dat ze in control en democratisch afrekenbaar zijn. Oftewel, dat ze alles kunnen. Om dit te realiseren is vaak samenwerking of in sommige gevallen zelfs schaalvergroting nodig. De meest vergaande vorm van schaalvergroting is de bestuurlijke fusie of gemeentelijke herindeling.

Toegevoegd door Hanna Blomaard op 17 november 2021

Op woensdag 24 november 2021 vinden er herindelingsverkiezingen plaats voor vier nieuwe gemeenten. Zo ontstaan de nieuwe gemeenten Maashorst, Land van Cuijck, Dijk en Waard en Purmerend. Hieronder een aantal tips voor deze nieuwe gemeenten gebaseerd op onze ervaring met het begeleiden van gemeentelijke herindelingsprocessen en organisatieontwikkeling.

cijfers-voor-blog-01-2Geef uitvoering aan je kernenbeleid

De afgelopen weken verschenen diverse artikelen en analyses over ‘de overheid die de dorpen uitsluipt’ en voorzieningen die verdwijnen. Hierin werd door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) ook de koppeling met heringedeelde gemeenten gelegd. In die gemeenten zou de aandacht voor de voorzieningen zoals een zwembad minder zijn. Onze ervaring is juist dat bij herindelingen veel oog is voor de dorpen en kernen en alle voorzieningen daar in stand te houden, ook al is het financieel niet altijd haalbaar. Het ontwikkelen van een kernenbeleid, of gebiedsgericht werken, is veelal een belangrijk onderdeel van de voorbereidingen op het ontstaan van een nieuwe gemeenten. Van belang is om dit – mede in het licht van de zogenaamde herindelingsdip – niet te laten versloffen. Kom de afspraken die je hebt gemaakt na, geef uitvoering aan je kernenbeleid en ga daadwerkelijk gebiedsgericht werken: schaalvergroting hoeft niet te betekenen dat de afstand tot de samenleving groter wordt.

Gevraagd: een heringedeelde gemeente die alles kan

cijfers-voor blog-02Geef invulling aan een nieuwe bestuurscultuur

De vorming van een nieuwe gemeente is bij uitstek de gelegenheid om invulling te geven aan een nieuwe bestuurscultuur. Heel Nederland praat hierover, maar hoe geef je hier vorm aan? En wat is het dan wel of niet? Het afnemend vertrouwen in de overheid raakt niet alleen aan de rol van bestuurders, maar ook aan de positie en houding van ambtenaren. Is de gemeente onderdeel van de samenleving of staat ze erbuiten? We zeggen dat eerste, maar soms straalt wat we doen en zeggen het laatste uit. Door te erkennen dat de gemeente zelf deel is van de samenleving en als gemeente nieuwsgierig te zijn naar ideeën en opvattingen van inwoners en andere organisaties, wordt de ontwikkeling meer een gedeelde opgave. Ga meer tussen de inwoners staan, in plaats van erbuiten of erboven. Dit draagt ook bij aan het idee dat de overheid er van en voor alle inwoners is, ook voor de minder ingewijden in de wereld van professionele en ambtelijke taal. Wij zouden de vier nieuwe gemeenten, ondanks alle drukte en hectiek die een herindeling met zich meebrengt, willen uitdagen hier bewust werk van te maken. En om zo een voorbeeldfunctie te vervullen.  

cijfers-voor-blog-03-2Let op voor de herindelingsdip!

Een herindeling voorbereiden is een aanzienlijke opgave. Veelal zijn de betrokken gemeenten al twee tot drie jaar voorafgaande aan de herindeling bezig met de voorbereidingen als het gaat om het opstellen van het herindelingsadvies, betrekken van de samenleving en integreren van de organisaties. Een groot deel van de focus en capaciteit gaat hiernaartoe. De organisaties leven toe naar het moment van de herindeling, want dan ontstaat er ruimte en tijd om op adem te komen en om te settelen in de nieuwe situatie (de zogenaamde ‘dip’ na een periode van ‘pieken’). Dat is het idee althans. De praktijk is vaak anders. Een nieuwe gemeente met een nieuwe raad en een nieuw college. Die ambities hebben en die willen – na enige tijd de focus op ‘binnen’ te hebben gehad, de focus weer naar ‘buiten richten’. Na de herindeling wordt dus niet minder gevraagd van de nieuwe organisatie, maar juist meer. Het is belangrijk als nieuwe organisatie om je hierop voor te bereiden en goede afspraken te maken met het bestuur over wat wel en niet mogelijk is. De ene nieuwe gemeente zal op de datum van herindeling al verder zijn dan de andere als het gaat om integratie, systemen en de invulling van vacatures dus er is geen one size fits all.

cijfers-voor-blog-04Investeer in leiderschap en organisatieontwikkeling

Van een nieuwe, grotere gemeente, wordt doorgaans ook meer verwacht: een stevige gesprekspartner zijn in de regio, een grotere rol bij de realisatie van opgaven enz. De gemeente maakt een schaalsprong, maar bestuurders, management en medewerkers maken niet automatisch ook een sprong. Het is dan ook belangrijk om na de herindeling te (blijven) investeren in de doorontwikkeling van je organisatie. Zowel als het gaat om de integratie en samensmelting van culturen, maar zeker ook als het gaat om de kwaliteiten, competenties, houding en gedrag wat nodig is om de ambities en opgaven te realiseren. Dit geldt in het bijzonder voor de leiders in de organisatie, niet alleen wordt van hen dezelfde stap verwacht, zij zijn ook degenen die de overige medewerkers in dit proces begeleiden. Zorg er voor dat de huidige en toekomstige leiders hierin worden begeleid.

cijfers-voor-blog-05Investeer in arbeidsmarktstrategie

Werken voor de gemeente, wie wil dat nog? Het vertrouwen in je organisatie neemt af en er wordt tegelijkertijd meer van je verwacht. We zien dat gemeenten worstelen met capaciteit én kwaliteit. Zeker voor kleine gemeenten is het niet makkelijk om een aantrekkelijk werkgever te zijn. Een deel van de medewerkers voelt zich juist aangesproken door het vaak brede takenpakket, maar het jonge talent hopt snel naar een grotere gemeente. De heringedeelde gemeente heeft net iets meer massa om ook die specialist of strateeg aan zich te verbinden of in huis op te leiden. De nieuwe gemeente staat – zoals hierboven te lezen is - voor zoveel mooie en relevante opgaven. Maak gebruik van die nieuwe uitstraling, zet actief in op je arbeidsmarktstrategie om talent uit de regio en liefst zelfs uit de stad aan je te binden.

Gemeentelijke herindelingsverkiezingen 24 november 2021

Op woensdag 24 november 2021 vinden er herindelingsverkiezingen plaats voor vier nieuwe gemeenten:

  • Uden en Landerd worden Maashorst.
  • Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis worden Land van Cuijk.
  • Heerhugowaard en Langedijk worden Dijk en Waard.
  • Purmerend en Beemster worden Purmerend.

In maart 2022 volgen de reguliere gemeenteraadsverkiezingen. Bovenstaande tips zijn deels ook zeker relevant voor deze gemeenten.

Meer weten?

Is jouw gemeente zich aan het beraden op de bestuurlijke toekomst? Of worden er voorbereidingen getroffen voor een herindeling? Samen met mijn collega’s helpen wij graag bij de voorbereiding hiervan of de evaluatie van een eerdere stap. Neem gerust contact op voor een (virtuele) kop koffie!

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.