Rijk en noordelijke provincies en gemeenten Nieuwe beslisinformatie voor Deltaplan Noordelijk Nederland

Het Rijk en een aantal noordelijk provincies en steden werken samen aan het Deltaplan Noordelijk Nederland. De ambitie is een betere bereikbaarheid van Noord-Nederland te combineren met een passende ruimtelijke ontwikkeling van wonen en werken. TwynstraGudde heeft in een consortium met Decisio, Sweco, MUST en MOVE Mobility de brede maatschappelijke effecten van het Deltaplan onderzocht. Dit levert waardevolle beslisinformatie op voor het vervolgproces.

Met het Deltaplan Noordelijk Nederland willen de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland en de gemeenten Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden een bijdrage leveren aan nationale opgaven als woningbouw, de energietransitie en klimaatadaptatie. Tegelijkertijd biedt het Deltaplan de mogelijkheid in te spelen op de specifieke uitdagingen van noordelijk Nederland. Voorbeelden zijn de overspannen huizenmarkt in Groningen-Stad, maar ook de acht krimp- en anticipeergebieden waar bewoners en bedrijven wegtrekken en voorzieningen achteruitgaan. Het economisch potentieel, maar ook het potentieel voor de welvaart in brede zin, blijft in deze gebieden onderbenut.

Bouwstenen: woningen en spoorverbindingen

De regionale bouwstenen voor het Deltaplan bestaan uit het realiseren van 220 duizend extra nieuwe woningen (bovenop de 'autonome' groei van 100 duizend woningen) en de verbetering van de spoorweginfrastructuur. Daarbij gaat het om de volgende spoorverbindingen:

  • Lelylijn: een nieuwe snelle verbinding van de Randstad via Lelystad naar Groningen en Leeuwarden. De Lelylijn is ook opgenomen in het regeerakkoord.
  • Nedersaksenlijn: versterking van de relatie Groningen-Drenthe-Twente via de opbouw van een spoornetwerk tussen Emmen en Veendam.
  • Opwaarderen van de bestaande spoorverbinding via Zwolle naar Groningen, Leeuwarden en Emmen.

Brede welvaart en MKBA

In het onderzoek heeft het consortium de brede effecten van een betere verbondenheid van noordelijk Nederland met het Stedelijk Netwerk Nederland en specifiek de Randstad geanalyseerd. Dit is gedaan aan de hand van inzichten uit de literatuur en methodes waarmee maatschappelijke kosten en baten (MKBA) en brede welvaart kunnen worden gewaardeerd. Hierbij zijn ook de effecten van de toevoeging van extra woningen en werkgelegenheid meegenomen. Het consortium heeft de ruimtelijke mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling verkend, knoop- en plaatswaarden geanalyseerd en de effecten van een verbeterde bereikbaarheid en agglomeratievoordelen onderzocht. TwynstraGudde heeft hierbij onder andere gezorgd dat alle stakeholders op de juiste manier zijn betrokken, bijvoorbeeld via drukbezochte ontwerpsessies en presentaties met daarin op de doelgroep afgestemde informatie. Daarnaast hebben we bijgedragen aan de maatschappelijke kosten-batenanalyse door de realisatie van de 220 duizend extra woningen financieel door te rekenen.

Resultaat: nieuw breed welvaartsperspectief

Het onderzoek laat zien dat het Deltaplan Noordelijk Nederland de noordelijke provincies meer mogelijkheden biedt om volwaardiger aan de Nederlandse economie en samenleving deel te nemen. Dit vertaalt zich in een hogere materiële welvaart, een aantrekkelijker vestigingsklimaat en goede verbindingen met de rest van Nederland. Wel hebben de extra infrastructuur, gebiedsontwikkeling en economische activiteit hun weerslag op het milieu in noordelijk Nederland. De effecten van het Deltaplan in de rest van Nederland zijn precies andersom: mogelijk materiële welvaartsgroei en als gevolg van de ontwikkeling van Noord-Nederland juist minder druk op de schaarse ruimte en natuur- en bosgebieden.

Vanuit het brede welvaartsperspectief gezien bevat het Deltaplan aantrekkelijke elementen die bijdragen aan een gelijkere verdeling van materiële en immateriële welvaart over Nederland. Er zijn echter ook kritische kanttekeningen te maken: het grote aantal extra woningen is op afzienbare termijn niet realistisch en de relatie met de spoorinfrastructuur is zwak. Vanuit het oogpunt van maatschappelijke kosteneffectiviteit zijn hierbij vraagtekens te plaatsen: de spoorweginfrastructuur vraagt zulke grote investeringen dat de baten hier volgens de systematiek van de maatschappelijke kosten-batenanalyse niet tegen opwegen. Inzichten als deze helpen het Deltaplan aan te scherpen en projectdoelen goed te definiëren.

Aanbevelingen voor de juiste vervolgstap

Voor de volgende stap in het Deltaplan Noordelijk Nederland is de aanbeveling van het consortium in zijn eindrapport om vooraf duidelijke afspraken te maken over oplossingsrichtingen die nader onderzoek verdienen en concrete dienstregelingen uit te werken voor de gewenste spoorverbindingen. Daarna is onderzoek naar verschillende scenario’s en extra ontwikkelmogelijkheden mogelijk. Vooral de vraag hoe verschillende deelprojecten kunnen bijdragen aan knooppuntontwikkeling en agglomeratievorming verdient daarbij aandacht. Ook de opties om knooppunten vanuit een ruimere regio beter te ontsluiten (lokaal/regionaal ov, P+R-voorzieningen) zijn interessant om te onderzoeken. Het internationaal perspectief zou ook verdere uitwerking kunnen krijgen: de Lelylijn kan mogelijk een rol spelen in de toekomstige verbinding naar Hamburg en Bremen, de Nedersaksenlijn zou dat kunnen doen in de verbinding Emmen-Rheine.

Onze meerwaarde: integrale analyse

Het Deltaplan Noordelijk Nederland is een ambitieus en veelomvattend plan. Het vraagt om inhoudelijke expertise in (ov-)bereikbaarheid, ruimtelijke en integrale gebiedsontwikkeling en integrale beoordelingsmethoden als de MKBA of een onderzoek naar brede welvaart, maar ook om expertise in de regie op het proces en bestuurlijke besluitvorming. Met de kennis die TwynstraGudde bijdraagt over het opzetten en begeleiden van dit soort onderzoekstrajecten en onze ervaring in het interpreteren van de onderzoeksresultaten, kunnen bestuurders afgewogen en onderbouwde keuzes maken. Mede op basis van de uitkomsten van de integrale analyse die het consortium gezamenlijk heeft gemaakt, gaan Rijk en regio verder met elkaar in gesprek over vervolgstappen voor het Deltaplan.

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.