Blog De Omgevingswet: Het waterschap als omgevingspartner

De komst van de Omgevingswet zet de waterschapswereld juridisch gezien niet op zijn kop. Toch zal de nieuwe wet een behoorlijke impact hebben op waterschappen. Zo beoogt de wet een transitie van een rol als ‘waterpartner’ naar een rol als ‘omgevingspartner’, van taakgericht naar opgavegericht werken en voorziet zij een belangrijke rol van het waterschap als gebiedsregisseur. Maar wat betekenen deze veranderingen nu in de praktijk?

Toegevoegd door Arjan Loesink op 21 augustus 2018

De Omgevingswet stelt dat de fysieke leefomgeving in onderlinge samenhang vormgegeven en beheerd moet worden. De verschillende overheden zullen intensiever moeten samenwerken om deze werkzaamheden op elkaar af te stemmen. Dit is een trend die door de meeste waterschappen de laatste jaren al is ingezet, maar door de Omgevingswet nog eens wordt versterkt. De Omgevingswet legt wat dit betreft echter geen concrete verplichtingen op. Sterker nog, een verplichting als de Watertoets vervalt. Integraliteit en afstemming zijn niet afdwingbaar, maar worden bereikt door onderling overleg. Samenwerking wordt daarmee de norm.

Van toetsen aan de achterkant, naar beleidsontwikkeling aan de voorkant

Belangrijke wijziging in de wet is dat strategisch beleid op watergebied niet langer wordt gevormd in sectorale plannen, maar in de integrale visies van provincie en gemeente. Meer dan onder de huidige wet heeft het waterschap er belang bij om in een vroegtijdig stadium mee te denken over deze integrale kaders. De wet beoogt immers om ‘aan de achterkant’ minder dicht te timmeren met regels en vergunningen. Vroegtijdige betrokkenheid van waterschappen bij de ontwikkeling van deze visies is dan ook van groot belang, wil het de eigen belangen en ambities hierin een plek geven.

Kleur bekennen

Om deze belangen op een effectieve manier te behartigen moet het waterschap kleur bekennen en zich uitspreken over waar het voor staat: over zijn ambities, over zijn belang en over de waarden die het wil beschermen. Dit vraagt een proactief waterschap, dat weet wat er speelt bij partneroverheden en in de regio, dit weet te koppelen aan de eigen doelen en dat denkt in mogelijkheden. Het vraagt kortom om een waterschap met visie: op zijn taken, op de fysieke leefomgeving en op de bijdrage die het daar zelf aan kan en wil leveren. Ondanks dat de Omgevingswet dit niet voorschrijft is het voor waterschappen dus zinvol om, net als de andere overheden, een omgevingsvisie op te stellen: de watervisie.

Naast de inhoud kan deze watervisie ook vormgeven aan de wijze waarop het waterschap richting andere overheden wil acteren: met welke doelen en intensiteit wordt invloed op de omgevingsvisies van partneroverheden uitgeoefend? Welke partner moet hierbij de meeste aandacht krijgen? De watervisie kan zelfs een middel zijn om (landelijke) doelen op het gebied van klimaatadaptatie, circulaire economie en de energietransitie op een regionaal niveau te realiseren. Tot slot kan in de watervisie aan de orde komen hoe een waterschap ruimte wil geven aan initiatieven vanuit de samenleving. Omgevingspartner ben je immers niet alleen voor collega-overheden.

Het vraagt kortom om een waterschap met visie: op zijn taken, op de fysieke leefomgeving en op de bijdrage die het daar zelf aan kan en wil leveren

Vertrouwen geven om het te krijgen

Met de watervisie onder de arm heeft het waterschap dus een gesprekskader om actief mee de boer op te gaan en om mee aan tafel te komen. Omgevingspartner zijn betekent echter niet alleen zorgen dat je eigen belangen geborgd worden. Het betekent ook weten wat je los kan laten en dat ook daadwerkelijk doen. Samenwerken, zeker in het licht van de Omgevingswet, is het vrijwillig opgeven van een stukje autonomie en zekerheid, in de verwachting dat dat voordelen oplevert. Hierbij geldt dat vertrouwen centraal staat. Vertrouwen in de welwillendheid van partneroverheden. Vertrouwen in de creativiteit en oplossingen van burgers en deze burgers verantwoordelijkheid durven geven. Vertrouwen ook in de eigen organisatie: in de bestuurder die in contact met bestuurders van andere overheden een toenemende afwegingsruimte heeft; in de medewerker handhaving die resultaat- in plaats van taakgericht gaat werken als gevolg van een verruiming van het vergunningenbeleid. Voor wat betreft dit loslaten en vertrouwen, hebben waterschappen nog wel wat te winnen.

Pak die rol!

De Omgevingswet geeft waterschappen geen extra (juridische) instrumenten om de rol van omgevingspartner in te vullen. Het is afhankelijk van de ambitie en wil van een waterschap in hoeverre het deze rol invult. Dat deze nieuwe rol gevraagd wordt door de omgeving van een waterschap is zeker. Dat deze rol nodig is ook, simpelweg om het waterbelang tijdig geborgd te krijgen in de integrale benadering van de fysieke leefomgeving. De roep om een deskundig, ambitieus en over zijn eigen grenzen kijkend waterschap is hiermee misschien wel groter dan ooit.

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.