Blog Hoe schep je ruimte voor herstel?

Hoe schep je ruimte voor herstel? Organisaties zijn door de coronacrisis flink overbelast. Er is behoefte aan een time-out. Maar de tijd daarvoor ontbreekt. In de zorg, het onderwijs en bij gemeenten moet iedereen keihard aan de bak om opgelopen achterstanden in te halen. Terwijl het ziekteverzuim hoog is en het aantal onvervulde vacatures groot. De druk vanuit politiek en samenleving om problemen op te lossen en vernieuwing te realiseren, is immens. Hoe kun je terugduwen bij druk? Hoe ontstijgt de waan van de dag en schep je ruimte om vooruit te kijken?

Toegevoegd door Meryem Kilic-Karaaslan op 24 februari 2022

De politiek verlangt dat er ‘wordt geleverd’: meer, meer, meer. En niet zeuren, want er is ook geld beschikbaar. Veel geld. Kleine kanttekening: het is incidenteel geld en daar kun je geen mensen van in dienst nemen, als die er al zouden zijn. Besteding van incidenteel geld betekent extra druk op toch al overbelaste werkorganisaties. Dat is niet alleen bij gemeentelijke organisaties het geval. In zorg en onderwijs is het niet anders. 

Samenleving en politiek vinden het lastiger om zicht te houden op de werkbeleving bij professionals. Kun je als directeur van een zorgorganisatie ‘nee’ verkopen, zonder dat het je de kop kost? Kun je als gemeentesecretaris de druk van de politiek weerstaan? Kun je tijd winnen?

Hoe definieert de coronacrisis jouw leiderschap?

De waan van de dag

Naarmate de crisis voortduurt, zitten steeds meer organisaties in de overlevingsstand. De focus ligt op de operatie en de waan van de dag. Een strategisch meerjarenplan of visiedocument? Dat kan direct door de papiervernietiger, want vóór de inkt is opgedroogd, zijn de panelen alweer verschoven. Het heeft geen zin om al te ver vooruit te kijken. Wat doet dat met de leiders in organisaties die hiermee hebben te dealen? Onderwijsbestuurder Hans Nederlof (Fontys): 'In het begin van de crisis was het wel lekker om niet elke dag in die stomme auto te zitten. Maar na een tijdje denk je: Wat zit ik hier eigenlijk te doen? Ik lijk wel een beurshandelaar!' In een crisis regeert de waan van de dag en kan chagrijn gemakkelijk de overhand krijgen. Maar als leider moet je de lange-termijndoelen niet uit het oog verliezen.

Een gezamenlijke reis

In het ‘Kompas voor ambtelijk leiderschap’ spreekt Mark Frequin over de reis die ambtelijke leiders en bestuurders samen maken. Een gemeentesecretaris moet de politiek meenemen in de lange lijnen. Dat geldt waarschijnlijk evenzeer voor directeur bij zorgorganisaties en onderwijsinstellingen. Het is een competentie die leiders juist nu nodig hebben. Wees duidelijk in wat kan en niet kan, waar grenzen liggen. Laten zien wat er is gerealiseerd, waar je staat, waar je naar toe gaat en in welk tempo. Terwijl leiders van huis uit loyaal en dienstbaar zijn, is het nu de kunst om een realistisch perspectief te bieden, zonder als hindermacht te worden ervaren. Dat vereist assertiviteit en duidelijkheid, maar ook collegialiteit: het is een gezamenlijke reis.

Elkaar weer vinden

Voor veel organisaties is de eerste halteplaats van die reis een moment om elkaar weer te vinden. Om als collega’s met elkaar te definiëren wie ‘we’ zijn en waar ‘we’ voor staan. René Grotens, gemeentesecretaris van Zeist: “Het wegvallen van de vanzelfsprekendheid van verbinding heeft de waardering ervan doen toenemen.” Het is veelzeggend dat sommige collega’s elkaar nog nooit in levenden lijve hebben gezien. Zonder verbinding, geen organisatie. De herstelbehoefte is op een aantal plekken groot. Dat heeft aandacht nodig. Zodra het maar enigszins kan, is er op dit punt inhaalwerk te doen. Het is de kunst om betekenisvolle momenten te markeren en af te sluiten. In weerwil van de werkdruk, ligt daar prioriteit.

Successen vieren

De tweede halteplaats is het vieren van successen. Dat is niet onverdacht, want de samenleving schreeuwt om vernieuwing. Toch is het een schoffering te veronderstellen dat organisaties in zorg, onderwijs en openbaar bestuur stilstaan. Naast de bovennormale prestaties die zijn en nog steeds worden geleverd, zijn op het punt van afstandsonderwijs, digitalisering en flexibilisering onder druk van de crisis grote innovaties tot stand gebracht. Deze successen zijn gedurende de crisis veelal onopgemerkt gebleven. Onderwijsbestuurder Yvonne de Haan (HAN): “Nu is zichtbaar geworden dat het onderwijs die snelle veranderingen die de samenleving eist, toch aankan. We kunnen veel wendbaarder en sneller reageren dan we dachten. We hebben ervaren dat het wél kan.” Het is tijd om de successen alsnog te vieren.

Perspectief bieden

Waar we naartoe gaan, het nieuwe normaal, is voor veel mensen nog een tabula rasa. Niemand weet hoe organisaties na de crisis werken en hoe mensen in teams samenwerken. Eén ding is zeker: het oude normaal keert niet terug. En afscheid nemen is een rouwproces dat mensen boos, verdrietig en onzeker kan maken. Er is behoefte aan perspectief dat ruimte biedt aan onzekerheid. Leer wendbaar zijn en manoeuvreren. Denk in scenario’s waarin de dynamiek van de omgeving een gegeven is. Dat is een andere manier van strategisch denken en handelen. De veranderlijkheid moet ingebakken worden. Meer divergeren dan convergeren.

Adaptive leadership

De dynamiek en de onzekerheden van de omgeving zullen steeds meer doordringen tot op de werkvloer en de leiders vormen niet meer automatisch het hitteschild. Onderwijsbestuurder Yvonne de Haan (HAN): “Het omgaan met onzekerheid. Daar zijn we ons bewuster van geworden. Dat geeft ook vertrouwen.” Omgaan met onzekerheid vraagt om ‘adaptive leadership’ waarin meer ruimte is voor reflectie, voor input vanuit de hele organisatie en voor meerdere toekomstscenario’s. Je moet de druk weerstaan om direct te handelen. Het is voor organisaties nog een zoektocht. Vormgeven aan het nieuwe normaal is een proces waarin andere competenties worden ontwikkeld, zowel bij de leiders als de medewerkers in organisaties.

Tussen april en september 2021 hebben we negen gesprekken gevoerd met frontlinieleiders in crisistijd. Podcasts van deze gesprekken staan op https://www.twynstragudde.nl/frontlinie.

We zijn benieuwd naar jouw persoonlijke dilemma’s als leider.
Laat hieronder je reactie achter. 

Neem contact op met

Alle mensen

Neem contact op met

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.