Van moeten naar willen, van willen naar zijn. Het begint bij jezelf
‘Diversiteit en inclusie’ is een onderwerp om bij stil te staan. Want behalve dat het een ‘hot topic’ is en er de afgelopen veertig jaar zeker beweging is, blijven er nog genoeg uitdagingen en vraagstukken over. Als leidinggevenden in het publieke domein hebben we daar dagelijks mee te maken. Al was het maar omdat overheidsorganisaties een voorbeeldfunctie hebben, als het om dit onderwerp gaat.
Saniye Çelik is professor Diversiteit & Inclusie bij de politie aan de Universiteit Leiden. Op 28 november 2025 sprak zij over dit onderwerp tijdens de bijeenkomst van de management community van TwynstraGudde. Dit is een community voor zowel ervaren als aankomende managers, al dan niet verbonden aan TwynstraGudde. Doel is inspiratie en uitwisseling van kennis en ervaring. Managers van verschillende organisaties die vaak aan dezelfde vraagstukken werken, versterken elkaar.
Diversiteit en inclusie worden vaak in één adem genoemd. En dat is niet zo gek: diversiteit gaat over zichtbare en onzichtbare verschillen tussen mensen, inclusie gaat over het benutten van die verschillen. Een zoektocht waar veel organisaties middenin zitten.
Saniye Çelik is een ervaringsdeskundige. Ze startte in 1993 als politievrouw, in een tijd dat vrouwen nog niet ruim vertegenwoordigd waren in de organisatie. Door de jaren heen werd ze gegrepen door het onderwerp diversiteit en inclusie. Ze zag mensen komen binnen een organisatie en te vaak ook snel weer vertrekken. Ze schreef er verschillende documenten over, deed onderzoek en hield in november 2024 haar oratie, getiteld ‘Diversiteit, inclusie en leiderschap: van willen naar zijn’. Het was een vervolg op een eerdere publicatie met de titel ‘Van moeten naar willen’. En daarmee geeft zij meteen de beweging aan die dit onderwerp de afgelopen decennia heeft gemaakt. Bij steeds meer organisaties is er geen sprake meer van ‘moeten’ maar van ‘willen’. In beleidsplannen heeft het onderwerp een plek gekregen. Sommige organisaties hebben zelfs diversiteits- en inclusie-professionals in dienst.
Van sociaal issue naar zakelijke case
Diversiteit en inclusie is verschoven van een sociaal issue naar een zakelijke case, een onderwerp met verschillende gedaanten, verschillende perspectieven, omgeven door veranderende emoties en een veranderende dynamiek in de samenleving. Het valt niet te ontkennen dat er spanning op dit onderwerp zit, ingegeven door een politieke tendens. Vraagstukken krijgen andere accenten. Sociale uitsluiting, LHBTI, een veilige werkomgeving en ruimte voor eigenheid. Maar in de kern gaat het al jaren en nog steeds over: hoe gaan we samen verder in de organisatie? De vraag is alleen: hoe doe je dat? Natuurlijk, organisaties richten gebeds- of kolfruimtes in, zorgen voor aanpassingen voor gehandicapte medewerkers, schrijven inclusieve vacatureteksten. Maar toch worstelen zij nog met de randvoorwaarden om echt stappen te zetten. Er is niet één kant-en-klaar antwoord.
Moniek Bluyssen: ‘Dit is een interessant vraagstuk. Ik vind het absoluut een toegevoegde waarde dat TwynstraGudde thema’s beetpakt die ons als managers bezighouden. Dat merkte je ook in de zaal. Er kwam veel reactie. We werden meegenomen in de theorie en bij de borrel werd er nog flink doorgepraat vanuit onze eigen ervaringen. Die uitwisseling is ook waardevol.’
Wat is jouw rol?
De belangrijkste interventie die je kunt maken is ‘leiderschap’. Sommige leidinggevenden zijn gepassioneerd op dit onderwerp, andere bezorgd, verbaasd of onzeker. ‘Er is geen quick fix’, houdt Saniye haar publiek voor. ‘We kunnen niet alles tegelijk fiksen, we moeten keuzes maken. Waar het om gaat is: wat is jouw rol daarin? Welke waarden zijn voor jou belangrijk? En waar trek je een grens? Maak je keuze en ga ermee aan de slag. Daar begint het. Jullie staan aan de lat.’
Vijf waardenperspectieven
Er zijn verschillende perspectieven van waaruit een organisatie naar diversiteit en inclusie kan kijken. Saniye laat de aanwezigen kiezen uit vijf waarden: gelijke kansen, een afspiegeling van de samenleving willen zijn, beter presteren door het benutten van verschillen, aantrekkelijk werkgeverschap of inclusief gedrag. Alle vijf de waarden zijn vertegenwoordigd in een organisatie. En alle vijf leveren iets op.
Weerstand herkennen
Maar er is ook weerstand, een onderstroom in organisaties waarin mensen bang zijn dat hun identiteit, rechtvaardigheidsgevoel of autonomie wordt aangetast. Zij hebben vragen als: wie ben ik in deze veranderende organisatie? Mag ik zelf nog wel bepalen hoe ik werk of hoe ik me uitspreek? En word ik de dupe van voorkeursbeleid? De vraag die opspeelt: ben je als leidinggevende in staat die weerstand te herkennen? Het ongemak bij mensen, de onzekerheid, de oordelen. Is er ruimte om dit te bespreken, om groepswaarden en -normen te doorbreken en handelingsperspectief te bieden? Kortom, kun je die rijkdom aan opvattingen, voorkeuren en afkeuren, binnen een organisatie constructief verbinden?
Bronnen en bruggen
Wat duidelijk wordt deze middag is dat diversiteit en inclusie veel emoties oproept. Het onderwerp zal – steeds in een ander gedaante – op de agenda’s blijven staan. Een grote rol is daarbij weggelegd voor leidinggevenden. ‘Dat je je thuis voelt, daar spelen leidinggevenden een belangrijke rol in’, zegt een van de deelnemers. Er zijn veel mogelijkheden om stappen te zetten, interventies te doen en iedereen gelijkwaardig te laten bijdragen. Er is moed nodig om samen te werken en het onderwerp te bepleiten. Maar het begint bij jezelf, als leidinggevende. Over een ding zijn de meeste deelnemers het wel eens: verschillen tussen mensen vormen geen grenzen, maar zijn bronnen en bruggen om van elkaar te leren en samen te groeien. En groeien doe je door uit je comfortzone te stappen.
Sara Knijff: ‘Een hele informatieve presentatie over een relevant onderwerp. Het bepaalt je weer even bij je eigen blik op de realiteit. Dingen die ik vanzelfsprekend vind, zijn dat voor andere mensen niet. Wat ik trouwens opmerkelijk vond, was dat de samenstelling van de zaal ook niet heel erg divers was. En dan merk je ook hoeveel ruimte wij in durven nemen. Omdat we dat gewend zijn. Met onze achtergrond en opleiding. Het laat mij zien dat je nooit uitgeleerd bent.’