Blog Onderwijslogistiek aanpakken als een landschapsarchitect, kan dat?

In het onderwijs in Nederland klinkt geruime tijd een roep om flexibilisering en personalisering. Een gemene deler daarbij is de wens om de student of leerling een opleiding aan te bieden die beter aansluit bij zijn/haar persoonlijke behoeften en omstandigheden.

Toegevoegd door Marcel van Bockel op 10 april 2018

Een beweging is gaande van ‘iedereen volgt op dezelfde manier de opleiding’ naar ‘iedereen leert op een eigen manier’. Een beweging met grote gevolgen voor de onderwijslogistiek.

Met een aantal blogberichten wil ik een bijdrage leveren aan het in kaart brengen van deze grote gevolgen. Dat ze er zijn, daarover bestaat bij niemand twijfel. Maar vragen zijn er volop over de verschijningsvorm en over de acties die deze ‘grote gevolgen’ vragen. In deze blog zoom ik in op het werken aan een ontwerp voor onderwijslogistiek voor flexibel onderwijs. In hoeverre helpt het om hierbij een aanpak te hanteren die lijkt op die van een landschapsarchitect?

Een aanpak om onderwijslogistiek gezamenlijk te ontwerpen

In 2017 heb ik samen met Gert Idema gewerkt aan de ontwikkeling van een referentiemodel voor onderwijslogistiek voor flexibel onderwijs. Twee belangrijke principes achter dit model zijn:

  1. onderwijslogistiek is een gezamenlijk onderwerp voor onderwijs en onderwijsondersteuning
  2. het verschil wordt gemaakt met het ontwerp van onderwijslogistiek.

Beide principes roepen de vraag op met welke aanpak onderwijs en onderwijsondersteuning gezamenlijk tot een ontwerp kunnen komen. Mijn eerdere blog over de supplychain van onderwijs maakt duidelijke dat het een complex ontwerpvraagstuk betreft en mijn laatste blog mijn laatste blog over de behoefte aan warmte zegt iets over de aard van de werkwijze. Flexibel onderwijs vraagt om inspiratie, waardering en nieuwsgierigheid naar andere invalshoeken. Maar zo werkt het in de praktijk vaak nog niet.

Inspiratie uit de werkwijze van de landschapsarchitect

Bij het nadenken over een ontwerpaanpak schoot mij de ervaring met de spelsimulatie bureau BLOEI te binnen. TwynstraGudde heeft deze spelsimulatie in 2013 ontwikkeld voor Aeres Hogeschool Wageningen (destijds Stoas). Klik hier voor een video over de spelsimulatie. Het spel is gebaseerd op de werkwijze van een landschapsarchitect en rijkt een andere aanpak aan voor het oplossen van een complex vraagstuk. De werkwijze is verbindend, houdt rekening met verschillende invalshoeken en sluit aan bij het gedachtegoed van ecologische intelligentie. Ontwerpvoorstellen worden bijvoorbeeld in de vorm van ‘warme’ verhalen toegelicht. Dat is fijn om naar te luisteren, triggert interesse en zorgt voor nieuwe ideeën.

Vijf stappen gericht op originele ontwerpoplossingen

Doordenkend richting onderwijslogistiek en doordenkend op de handreikingen die het referentiemodel biedt, heb ik een volgende aanpak voor ogen om binnen een onderwijsinstelling gezamenlijk en met waardering te werken aan een ontwerp van de onderwijslogistiek. Het werkte voor Bureau BLOEI, dus waarom niet voor het ontwerp van onderwijslogistiek?

Stap 1: Verzamelen van de eisen en wensen waaraan het ontwerp moet voldoen

De eerste stap is in zichzelf nog klassiek te noemen. Kijkend naar de landschapsarchitect is vooral de wijze van verzamelen onderscheidend. Er is veel aandacht voor de ‘ziel van de plek’, de historie en de bredere context. Wat maakt een parkeerplaats belangrijk? Hoe leven eerdere bestemmingen van het landschap voort? In de spelsimulatie Bureau Bloei wordt om die reden gebruik gemaakt van een maquette in 3D. Kijkend naar het referentiemodel komen eisen en wensen voor onderwijslogistiek voort uit de student journey en het kwadrant Expliciteren. Wanneer is "flexibel" voldoende flexibel? Wat zijn de grenzen van haalbaarheid? Vanuit de landschapsarchitect bezien is het belangrijk om veel in gesprek te gaan met de studenten en het werkveld, maar ook met de mensen die samen het onderwijs maken en waarmaken. Daarbij is het zoeken naar een goede clustering van eisen en wensen in bijvoorbeeld functies of thema's.

Stap 2: inventariseer de bouwstenen

Het ontwerp van bijvoorbeeld een stadspark vraagt om bouwstenen. Er moeten fiets- en wandelpaden, groenstroken, horecavoorzieningen en picknick-tafels komen. Dergelijke bouwstenen zijn er ook voor onderwijslogistiek. Denk bijvoorbeeld aan het curriculum, de inzetplanning en het rooster. Het onderwijslogistiek model van de SIG Onderwijslogistiek geeft een mooi overzicht van alle denkbare bouwstenen.

Stap 3: maak een optimaal ontwerp voor ieder cluster van eisen en wensen

Voor ieder ontwerpvraagstuk van een landschapsarchitect geldt dat het aantal m2 en het budget ontoereikend is om alle eisen en wensen een plek te geven in het ontwerp. Ditzelfde geldt voor onderwijslogistiek. Creatieve oplossingen zijn nodig om te dealen met schaarste. Een hulpmiddel daarbij is om een eerste ontwerpslag te maken vanuit steeds één cluster van eisen en wensen. Hoe ziet het stadspark eruit als alleen rekening wordt gehouden met de ecologische functie? Hoe ziet de onderwijslogistiek eruit als alleen rekening wordt gehouden met relevantie voor het werkveld? De stap resulteert in meerdere en verschillende ‘eenzijdige’ ontwerpen. Verschillende groepen kunnen hiermee aan de slag. Het opgeleverde ontwerp van iedere groep kan in de vorm van een verhaal worden uitgewisseld met de andere groepen. De verhalen zijn leuk om naar te luisteren, maar hebben bovenal allerlei ingrediënten die helpen om een totaalontwerp te maken.

Stap 4: maak in verschillende groepen een totaalontwerp

De groepen die in stap 3 een eenzijdig ontwerp hebben gemaakt, maken in deze stap allemaal een totaalontwerp. Zij koppelen daarbij hun eerste ontwerp aan de vertelde verhalen. De verhalen bij elkaar zorgen ervoor dat knelpunten mogelijk ‘verdampen’ en inspiratie ontstaat voor originele ideeën. Denk hierbij aan de landschapsarchitect die de dynamiek van de vier seizoenen een plek geeft in het ontwerp. Alle gemaakte totaalontwerpen kunnen wederom verhalenderwijs worden uitgewisseld. Bij deze uitwisseling is het vooral interessant om alle gevonden ontwerpoplossingen te bundelen. Die vormen de ingrediënten van het finale-ontwerp.

Stap 5: finale ontwerp

Met de opbrengst van de vierde stap kan een finale-ontwerp worden gemaakt. Op basis van dit ontwerp vindt de vertaalslag plaats naar de aanleg van stadspark, of in termen van onderwijslogistiek, naar de ontwikkeling van onderwijs en het inrichten van de organisatie.

Wat vooral opvalt in de spelsimulatie Bureau BLOEI is de harmonieuze manier waarop ogenschijnlijk onoverbrugbare verschillen in eisen toch worden opgelost. Dat sluit heel goed aan bij het beeld van warmte dat past bij flexibel onderwijs. En dat maakt het interessant om de praktijk van Bureau BLOEI toe te passen voor een ontwerp voor onderwijslogistiek voor flexibel onderwijs. Op zoek naar inspirerende, creatieve en originele ontwerpoplossingen!

Alle mensen

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.