Blogreeks - deel 1 Besluitvorming in De Nieuwe Wildernis

In Nederland zijn de laatste jaren enkele nieuwe tradities ontstaan in het maatschappelijke debat. Aan het begin van de herfst maken veel mensen zich op voor de jaarlijkse zwartepietendiscussie. Terwijl die nog bezig is warmt de vuurwerkdiscussie op. En als de temperatuur naar het nulpunt daalt, loopt Nederland warm voor het nationale debat over nut en noodzaak van het bijvoederen van de grote grazers in de Oostvaardersplassen.

Toegevoegd door Maatje Nooren op 15 oktober 2019

Over die laatste discussie wil ik het hebben. Niet zozeer over de inhoud ervan, maar over de manier waarop besluiten in dit dossier zijn genomen. Het is een boeiende casus over regie op besluitvorming.

Wel of niet bijvoederen

Waar gaat het om? De grote grazers in de Oostvaardersplassen (heckrunderen, konikpaarden en edelherten) hebben om de paar jaar te maken met een strenge winter. Dan is er weinig voedsel en sterven er honderden dieren. Staatsbosbeheer, de beheerder van het natuurgebied, ziet dit als een natuurlijk proces waarmee de populatie op peil blijft, binnen de draagkracht van het gebied.

Het publiek denkt daar anders over. Demonstranten knippen hekken open en geven de dieren extra voedsel. Op Facebook verschijnen foto’s van mensen met balen hooi in hun auto, op weg naar het natuurgebied. Het wordt hard gespeeld. Boswachters, politici en bestuurders krijgen te maken met boze dierenliefhebbers en serieuze bedreigingen. Vervolgens besloot de provincie Flevoland, verantwoordelijk voor het beleid voor het gebied, aan Staatsbosbeheer te vragen om toch maar bij te voederen. Tegen de adviezen van deskundigen en wetenschappers in. Beter gecontroleerd goede voeding geven, dan dat actievoerders lukraak slecht voer op de verkeerde plekken neerleggen, was het argument.

Kort daarop werd de commissie Van Geel ingesteld die een uitweg moest vinden. Na een paar maanden kwam de commissie met ‘een perspectief voor maatschappelijk gedragen beheer van de grote grazers’. De populaties zouden moeten worden teruggebracht tot 490 edelherten en 450 konikpaarden. Dan is bijvoederen niet meer nodig. De heckrunderen blijven ongemoeid. De provincie Flevoland nam de voorstellen over, met als consequentie een afschot van ruim 1.800 edelherten en de verplaatsing van 180 konikpaarden naar andere gebieden.

Les 1

Wat leren we hiervan? Wat vertelt deze casus ons over het thema regie op besluitvorming? Les 1 luidt: soms blijkt een weloverwogen besluit dat is genomen door de één, voor de ander ‘ook maar een mening’ te zijn.

Goed doortimmerd

Het oorspronkelijke besluit van de provincie Flevoland en Staatsbosbeheer om niet in te grijpen was logisch onderbouwd. Doel was om in de Oostvaardersplassen als enige echte natuurgebied in Nederland, de natuur haar gang te laten gaan. Dus niet bijvoederen. En ja, dat betekent ook dat een deel van de dieren tijdens strenge winters een natuurlijke dood sterft. Dat beleid was ook juridisch onderbouwd. Jaren geleden heeft de rechter al bepaald dat de grazers in de Oostvaardersplassen formeel de status van wild dier hebben. Met die status ‘verloor’ de mens eigendom over deze dieren. Ook wetenschappelijk was het beleid onderbouwd. Bijvoederen in de winter heeft geen zin, omdat wilde dieren zich in de zomer tonnetje rond eten en in de winter die vetvoorraad aanspreken. De dieren zijn niet in staat om in maart ineens hun vetvoorraad aan te vullen.

Je herkent in deze besluitvorming veel kenmerken van een geregisseerd besluitvormingsproces. Zo’n proces begint met een heldere probleemanalyse. Wat zijn de nadelen van de bestaande of de dreigende situatie? Dan ga je het doel zo scherp mogelijk formuleren. Wat moet worden opgelost of veranderd? Je formuleert de criteria waaraan het doel moet voldoen en welke randvoorwaarden daarbij horen: een afwegingskader of een beoordelingskader. Je formuleert de mogelijke manieren (alternatieven) waarmee je het doel kunt bereiken. Je scoort alle alternatieven op de gestelde criteria. Daarna komt één alternatief als beste uit de bus.

Les 2

Ik twijfel er niet aan dat het oorspronkelijke besluit over het beheer in de Oostvaardersplassen, om de natuur haar gang te laten gaan, op goede gronden is genomen. In dit geval lagen er argumenten aan ten grondslag van zowel deskundigen op het gebied van wildbeheer, als juridische overwegingen. Toch is les 2 over regie op besluitvorming, dat een besluit dat stoelt op louter rationele argumenten vaak niet het besluit is waarmee de discussie, of het dossier, kan worden afgesloten.

Emoties worden argumenten

Wat we zien is dat tegen het advies van alle deskundigen in, begin 2018 de provincie besluit om toch bij te voederen, dieren af te laten schieten en een deel van de dieren te verplaatsen naar andere gebieden. In het rapport van de commissie Van Geel staat: 'Zo'n omvangrijke sterfte van dieren kan worden opgevat als een correctie door de natuur, maar daarvoor bestaat geen breed maatschappelijk draagvlak. De mens zit dicht op deze natuur en neemt waar dat dieren in een incompleet, omheind systeem leven.' Dat is een interessante zinsnede, want daarmee worden de emoties van de actievoerders min of meer een argument om het beleid te herzien. Zwichtten de bestuurders voor maatschappelijke druk? Hadden ze geen ruggengraat, geconfronteerd met de bedreigingen? Of is juist verstandig gereageerd op gevoelens in de samenleving?

De Nieuwe Wildernis

De publieke opinie is mondig en de politiek is steeds meer gepolariseerd. Hoe komen we in deze nieuwe wildernis tot goede besluitvorming? Hoe kun je naast rationele ook meer emotionele argumenten meenemen en toch de regie op het besluitvormingsproces houden?

Daarover gaat deel 2 van deze blog. Deze wordt binnenkort gepubliceerd. Als eerste hiervan op de hoogte zijn? Geef je dan hieronder op.

Geef je alvast op voor het vervolgblog

Meer weten over besluitvorming?

Alle mensen

Meer weten over besluitvorming?

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.