Blog Bangladesh Delta Plan 2100: unieke ontwikkelingskans

Op 4 september 2018 heeft de regering van premier Sheikh Hasina het Bangladesh Deltaplan 2100 vastgesteld. Het plan beschrijft nationale en regionale strategieën voor onder meer klimaatadaptatie tot het jaar 2100. Het investeringsvolume voor de korte termijn -tot 2030- is 38 miljard dollar. Het plan is op Nederlandse leest geschoeid, maar gaat veel verder dan het Nederlandse Delta Plan. 

Toegevoegd door Jaap de Heer op 27 februari 2019

In het plan gaan waterveiligheid, zoetwatervoorziening, voedselzekerheid en sociaal-economische ontwikkeling hand in hand. De integrale benadering en combinatie van doelstellingen maakt het plan sterk, aldus Kabir Bin Anwar (Ministry of Water Resources): “Het is een unieke kans voor Bangladesh”. Het plan is ontwikkeld door een consortium van Nederlandse en Bengalese partners onder leiding van Twynstra Gudde en wordt nu in uitvoering genomen.

Complexe delta

Bangladesh heeft misschien wel de meest dynamische én vruchtbare delta van de wereld. Drie grote rivieren Ganges, Brahmaputra en Meghna, vertakken zich hier en monden uit in de Golf van Bengalen. De wateren treden jaarlijks buiten hun oevers en zetten daarbij een dikke laag sediment af. Een tropisch moessonklimaat zorgt dat drie oogsten per jaar geen uitzondering zijn. Door industrialisatie en urbanisatie, klimaatverandering en bevolkingsgroei raakt dit systeem echter steeds meer uit balans. In het regenseizoen valt meer neerslag, terwijl in droge perioden teveel rivierwater bovenstrooms in India wordt vastgehouden. Afvalwater wordt ongezuiverd geloosd. De delta past zich gestaag aan maar de groeiende bevolking van ruim 160 mln. mensen, de snel toenemende industrialisatie en urbanisatie, alsmede klimaateffecten plaatsen het land voor grote uitdagingen voor een duurzame toekomst.

De waterkwaliteit gaat achteruit en het sediment raakt vervuild. Door de bevolkingsgroei vestigen veel mensen zich noodgedwongen op onbeschermde wetlands of schorren. Die bieden echter weinig stabiliteit voor agrarische ontwikkeling waardoor de voedselvoorziening onzeker is. Vanuit het zuiden rukt de zee op. Zonder ingrijpen kan voor het einde van deze eeuw door zeespiegelstijging en bodemdaling een aanzienlijk deel bewoonbare oppervlakte verloren gaan. En zo is de meest vruchtbare delta de laatste decennia veranderd in de meest complexe delta van de wereld. Professor Shamsul Alam (Ministry of Planning): “Op de lange termijn is duurzame ontwikkeling niet mogelijk als we nu niet inspelen op de gevolgen van klimaatverandering.”

'Op de lange termijn is duurzame ontwikkeling niet mogelijk als we nu niet inspelen op de gevolgen van klimaatverandering.'

In Bangladesh zijn de Nederlandse kennis en ervaring met werken in en aan de delta de basis die Nederland tot een relevante en geloofwaardige partner maakt. Kabir Bin Anwar was gedurende enkele jaren eerste secretaris van de Bengalese ambassade in Den Haag. In die tijd leerde hij het Nederlandse watermanagement van dichtbij kennen: “Nederland en Bangladesh hebben al vele decennia een goede relatie op dit gebied. Als we dit delta plan op een goede manier implementeren, kunnen we het Nederlandse beschermingsniveau halen”.

Integrale benadering en combinatie van doelen

Het Bangladesh Delta Plan is geïnspireerd op de Nederlandse delta plan aanpak maar gaat echter veel breder dan water management en de Hollandse Deltawerken, zegt Jaap de Heer (projectdirecteur van het Bangladesh Delta Plan 2100). Namens TwynstraGudde geeft hij leiding aan het Nederlands-Bangladeshi samenwerkingsverband: “Overeenkomsten met Nederland zijn het langetermijndenken en bestuurlijke alertheid, waardoor je tijdig anticipeert op klimaatverandering met gepaste maatregelen én voorkomt dat je nu investeringen doet waar je later spijt van krijgt. Maar waar we in Nederland vrijwel alleen kijken naar waterveiligheid en zoet water voorziening is het plan voor Bangladesh juist gericht op ontwikkeling van het land en een combinatie van doelstellingen daarvoor. Voedselzekerheid en het faciliteren van socio-economische ontwikkeling zijn belangrijke opgaven naast waterveiligheid en watervoorziening.” In het plan zijn alle mogelijke functies van water in het deltagebied in samenhang meegenomen, zoals: stabilisatie van rivieren, kustverdediging en -ontwikkeling, zoetwatervoorziening inclusief grondwater management, landbouwirrigatie, waterzuivering, visserij, scheepvaart, landaanwinning langs rivieren en kust en ruimtelijke ontwikkeling. Klimaatadaptatie speelt daar voortdurend doorheen evenals verbetering van governance en overheidsfunctioneren, ook met betrekking tot de internationale rivieren en ‘Blue Economy’.

Op het gebied van waterveiligheid zijn maatregelen beschreven voor het stabiliseren van rivieren en het verbeteren van de rivierafvoeren. Om in droge periodes te kunnen beschikken over voldoende zoet water zijn plannen opgenomen over retentie, irrigatie en grondwatermanagement. Ter verbetering van de waterkwaliteit onder meer voor drinkwater, is een strategie ontwikkeld voor watervoorziening, sanitatie, rioolwaterzuivering en het beperken van industriële lozingen, compleet met regelgeving en handhaving. Kabir Bin Anwar: “Het is een samenhangend plan voor watermanagement waarin alle grote en kleine wateren, de wetlands en alle functies van water zijn beschreven. Ieder aspect is meegenomen. Dat maakt het plan zo bijzonder. De samenhang is essentieel, want al die functies haken op elkaar in.” Het gaat vaak om ingrijpende maatregelen, zoals bijvoorbeeld ontpoldering of de invoering van nieuwe regels op het gebied van afvalwaterlozing, maar volgens Jaap de Heer zijn de Bengalen daartoe bereid: “Op beleidsniveau is de bewustwording én bereidheid maatregelen te nemen en te investeren heel sterk en doordat in de regentijd vaak halve steden en grote gebieden lang onder water staan, zien ook burgers de urgentie in. Zij spreken hun bestuurders erop aan.”

'De Blue Economy heeft nog een hele ontwikkeling te gaan.'

Kustgebied

In de zuidelijke kustgebieden van Bangladesh speelt verzilting een rol. Vooral door de stijgende zeespiegel dringt zout water steeds verder het land in. Sommige gebieden zijn daardoor nu al niet bruikbaar voor agrarische doeleinden. Het Bangladesh Deltaplan zoekt naar mogelijkheden om zoutindringing tegen te gaan en voorziet in betere kustbescherming. De kust gaat er in de komende jaren anders uitzien met landaanwinning, betere en gevarieerde duurzame verdediging, het belang van ecologie en biodiversiteit, economische activiteiten b.v. zeehavens. Samen met verbetering van binnenlandse havens en het uitbaggeren van vaarwegen, biedt dat tevens kansen voor binnenlands transport over water. Dat kan een economische aanjager zijn, zegt Jaap de Heer: “De huidige wegen en spoorwegen zijn overbelast. Tansport over water biedt duurzame perspectieven.” De zeehavens zijn bovendien van belang voor versterking van de visserij: “De Blue Economy heeft nog een hele ontwikkeling te gaan.”

Voedselzekerheid

Langs de kust en de oevers van de grote rivieren wordt land beter beschermd. Op sommige locaties wordt bovendien land aangewonnen. Bijvoorbeeld langs de grote rivieren en in het zuiden, waar de kustlijn opschuift. Hier is ook de mogelijkheid voor beter doordachte ruimtelijke ontwikkeling. Landbouwgronden waar overstromingen niet of in beheerste mate plaatsvinden, bieden de inwoners bestaanszekerheid. Op dit moment hebben veel boeren te maken met onbeheerste overstromingen. Boeren worden daardoor steeds weer teruggeworpen in hun economische ontwikkeling. Shamsul Alam: “We gaan poldergebieden vernieuwen om economische ontwikkeling mogelijk te maken: landbouw, transport, maar ook bewoning.” Jaap de Heer: “Door de set-backs te verminderen, maak je voortuitgang mogelijk. De rijstteelt is de laatste jaren gigantisch toegenomen en daarmee toereikend voor de hele bevolking. Als je de zekerheid kunt bieden op meer stabiliteit van het bestaan b.v. dat het land wordt beschermd, zijn boeren bereid en in staat te investeren in effectief water gebruik, nieuwe teelten en bijvoorbeeld in mechanisatie. Dan zijn ook andere teelten dan rijst mogelijk zoals groenten, fruit, bloemen en b.v. gewas voor natuurlijke kleurstoffen.”

Van strategie naar maatregelen

Het Bangladesh Deltaplan is een integraal plan, maar het is naast twee nationale strategieën opgeknipt in zes ‘hotspot area’s’. Per hotspot is een strategie tot 2030 bepaald met een doorkijk naar het jaar 2100. Iedere strategie is vervolgens uitgewerkt in een samenhangend maatregelenpakket. Shamsul Alam is lid van de Bangladesh Planning Commission. Dit is het centrale orgaan dat middellange termijn en de vijf jaar planning van het land coördineert en investeringsbeslissingen faciliteert. Daarbij gaat het om elementen van het plan die te maken hebben met landgebruik, transport en sociaaleconomische ontwikkeling. “Iedere vijf tot tien jaar maken we een update van het Delta Plan. Daarbij nemen we nieuwe informatie, kennis en ervaring mee.” Waar het gaat om specifiek watermanagement neemt het Ministry of Water Resources van Kabir Bin Anwar het voortouw: “Het is een opendeurpolitiek. We nemen bij watermanagement de leiding en betrekken daarna de andere stakeholders erbij.”

We zijn al begonnen

De vraag is nu: hoe krijg je het werkend? Voor Kabir Bin Anwar is dat geen discussie: “Het gebeurt. We moeten het doen want dit is een unieke kans voor Bangladesh. En we zijn al begonnen. Het versterken en herstellen van de bestaande infrastructuur is de eerste stap.” Ook Jaap de Heer is hoopvol: “Er zitten zoveel onderdelen in die sowieso moeten worden gerealiseerd om tot een betere kwaliteit van systemen en van het bestaan te komen. Twee projecten zijn al opgepakt: besloten is in december te beginnen met herstel van dichtgeslibde kleine rivieren en kanalen door het hele land (de haarvaten) en in januari is besloten tot aanleg van een ‘cross dam’ om bereikbaarheid en landaanwinning in de kust te verbeteren.” Beide projecten vergen een investering van totaal € 120 mln. dat Bangladesh zelf financiert. Jaap de Heer: “Bovendien leidt de adaptieve strategie aanpak tot voortdurende verbetering van de bestaande situatie. Je hoeft niet eerst iets los te laten. Niettemin zitten er ook onderdelen in het plan die financieel pijn zullen doen. De meeste Bengalen zijn bijvoorbeeld niet gewend aan principes als ‘betalen voor gebruik’ of ‘de vervuiler betaalt’, of ‘aanpak van vervuiling bij de bron’. Ook de ruimtelijke planning wordt anders gereguleerd. Je kunt niet meer overal zo maar bouwen”. Er is sprake van corruptie en er is belangenverstrengeling. Daar moet je mee omgaan. Het hoeft volgens Shamsul Alam de strategie niet te bedreigen: “Er is geen alternatief”.

'De adaptieve strategie aanpak leidt tot voortdurende verbetering van de bestaande situatie.'

Technologie en cultuur

Het Bangladesh Deltaplan is geen bundeling van slimme technische maatregelen. Minstens even belangrijk is het dat de plannen breed worden omarmd, legt Jaap de Heer uit: “Het is technologie in relatie tot mensen, bestuur en de cultuur van Bangladesh. De technologische invalshoek is uiteraard belangrijk. Het moet wel kloppen wat je doet. Maar het is op zichzelf niet voldoende. Het gaat erom hoe je het in een land organiseert en met name hoe het bestuur zich daarbij organiseert en besluiten neemt.” Eind 2016 was het plan in concept al aan de Bangladeshi overheid overgedragen. Daarna hebben consultatie, reflectie en verbetering vanuit de Planning Commission (met ondersteuning van het consortium) nog zo’n anderhalf jaar geduurd. Shamsul Alam: “We hebben met iedereen gesproken, met de lokale bevolking, met experts, met maatschappelijke organisaties en partners voor samenwerking en financiering. We erkennen de zorgen van mensen. Het plan is niet ‘out of the blue’, maar speelt in op wat de mensen nodig hebben.” Jaap de Heer: “Toen we begonnen, wist niemand wat het was: een adaptieve planning, een lange tijdshorizon,… Er klonk ook kritiek, zo van: zij kennen ons land niet. Het aantal Nederlanders was relatief klein (ca. 12) en meer conceptueel ingesteld en het aantal Bangladeshi uiteraard groter (ca 25 tot 50 in piektijden) en sterker inhoudelijk en qua lokale kennis. Nu staan de Bangladeshi betrokkenen zelf voor groepen Het BDP2100 te presenteren, waarbij Shamsul Alam de verandering in de adaptieve delta planning aanpak als paradigmaverandering voor de Planning Commission bestempelt.

'Richtinggevend voor investeringsbeslissingen en financiering.'

Er wordt veel over het Delta Plan gesproken, ook in klimaat en kritische milieu en ecologie gesprekken. De eerste investeringen zijn er, aanpassingen binnen de overheid staan op stapel. Het is hét Delta Plan van Bangladesh geworden dat financiële instellingen als richtinggevend beschouwen bij investeringsbeslissingen en financiering.”

Implementatie

Na de strategieontwikkeling volgt de implementatie. Twynstra Gudde is opnieuw consortiumleider. Deelnemers aan het consortium zijn Deltares en Euroconsult Mott MacDonald uit Nederland, en de twee Bengalese partners: Center for Environmental and Geographic Information Services (CEGIS) en Institute of Water Modeling (IWM). Met deze groep van vijf worden de komende jaren forse stappen gezet. Het begint met opzetten van een implementatie organisatie (een ‘Delta Wing’) in de Planning Commission en met b.v, aanpassing van de Bangladesh Water Development Board (BWDB). Tevens met het zekerstellen van de financiering. Tot 2030 is 39 miljard dollar nodig. Shamsul Alam: “Dat kunnen we bijeen krijgen. Een betere waterveiligheid en -voorziening, havenvoorzieningen en een beter (vaar)wegennet leiden tot economische groei. Boeren hebben voordeel bij een stabiele watervoorziening. We kunnen de private sector daarop aanspreken.” Kabir Bin Anwar: “Dit plan vergroot het bruto nationaal product. Daaruit kan Bangladesh een groot deel van de kosten betalen. Voor het overige hoop ik te kunnen rekenen op de vele goede internationale contacten van Bangladesh. Ik voorzie qua financiering geen problemen.”

 

Mr. Kabir Bin Anwar is Secretary of the Ministry of Water Resources of the Government of the People’s Republic of Bangladesh.

Dr. Shamsul Alam is member of the General Economics Division Bangladesh Planning Commission and senior secretary of the Ministry of Planning of the Government of the People’s Republic of Bangladesh. Hij was voor de overheid van Bangladesh verantwoordelijk voor het BDP 2100 project en thans voor de uitvoering daarvan.

Dr. Jaap de Heer is partner Strategie en Beleid bij TwynstraGudde, was projectdirecteur van het 'Bangladesh Deltaplan 2100 Formulation Project' en is nu directeur van het 'Support to Bangladesh Delta Plan 2100 Project'.

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Neem contact op met één van onze mensen

Alle mensen

Blijf op de hoogte

Ontvang de nieuwsbrief.

Vragen?

Je kunt ons mailen of bellen 033 467 77 77

Impact op morgen.