7 lessen uit schaalvergroting in het onderwijs | Twynstra Gudde - Organisatieadviesbureau - organisatieadviesbureau

7 lessen uit schaalvergroting in het onderwijs

Wat kunnen we leren van de schaalvergroting in het onderwijs? Hieronder volgen zeven lessen.

1. Schaalvergroting is slechts een middel en vraagt om visie

Van wonderolie in de jaren negentig naar verdacht en verwerpelijk nu, schaalvergroting in het onderwijs is bepaald niet onomstreden. Eén waarheid over de voor- en nadelen van schaalvergroting bestaat niet. Per onderwijsinstelling is de situatie anders. Onze ervaring leert dat het in gang zetten of evalueren van schaalvergroting alleen zinvol is als er sprake is van een duidelijke eigen visie, vasthoudende koers en sturing op verwachte resultaten.

2. Schaalvergroting maakt kleinschalig onderwijs mogelijk

In weerwil van de gangbare opvatting dat kleinschalig onderwijs hét voordeel is van kleinere scholen en instellingen, zien wij ook mooie voorbeelden van kleinschaligheid binnen grotere organisaties. Door het slim benutten van schaalvoordelen is het mogelijk om meer variatie aan te brengen, bijvoorbeeld in verschillende vormen van onderwijs binnen één school of instelling. Zo kan het onderwijs worden afgestemd op individuele behoeften van de leerling of student

3. Schaalvergroting staat niet gelijk aan lagere kosten

Hét voordeel van schaalvergroting zou liggen in een relatieve besparing op overhead. Onze ervaring leert dat dit lang niet altijd het geval is. Grote onderwijsinstellingen hebben vaak een relatief grote overhead vooral vanwege beleidsmedewerkers en extra managementlagen. Beleidsmatig hebben grotere organisaties hun zaken vaak meer op orde, maar daar staat doorgaans wel een forse kostenpost tegenover.

4. Schaalvergroting liefst door slim samen te werken

Veel meer geld naar het onderwijs? Dream on, dat gaat er niet gebeuren. De kunst ligt in slim organiseren, onder andere door gericht samen te werken. Er zijn prachtige voorbeelden van slimme samenwerkingsvormen in het delen van praktijkvoorzieningen in het groene en technische onderwijs. In het mbo hebben 12 onderwijsinstellingen een ict-systeem voor studentenadministratie op maat laten ontwikkelen Maar samenwerken gaat niet alleen om geld; een goede verbinding met bijvoorbeeld jeugdzorg kan van grote waarde zijn voor leerlingen.

5. Schaalvergroting biedt voordelen voor professionalisering van de school

Het minst omstreden voordeel van schaalvergroting ligt in professionalisering. Wij zien dat grotere onderwijsinstellingen vaak een beter doordacht meerjaren scholingsplan en -budget hebben, maar ook makkelijker voor vervanging zorgen van iemand die een opleiding volgt, of voor begeleiding van nieuwe docenten en managers. Professionalisering gebeurt ook in het minder formele leren, bijvoorbeeld in het oppakken van een andere functie of taak. Ook daarin ligt een voordeel van grotere organisaties.

6. Schaalvergroting stelt eisen aan de kwaliteit van management en bestuur

Natuurlijk bieden schaalvoordelen mogelijkheden voor het aanstellen van de juiste managers en beleidsmedewerkers. Maar dit levert vaak extra managementlagen op en extra afdelingen. Hoe bestuur je dit, hoe voorkom je verkokering en een op de werkvloer ervaren overload aan beleid? Hoe bestuur je een complexe onderwijsinstelling? Het slim inrichten van bestuurlijke processen vanaf de werkvloer in plaats vanaf het bestuur kan hierin enorm helpen. Evenals een goede organisatie van managementinformatie en toezicht.

7. Schaalvergroting vraagt om kleinschalige leergemeenschappen

Uit medewerkers tevredenheidonderzoek blijkt dat docenten in grote instellingen vaak een te grote kloof ervaren tussen directie en bestuur en het primair proces, en dat docenten minder binding hebben met de organisatie. Kleinschalige professionele leergemeenschappen van docenten kunnen hierop een antwoord zijn. In deze gemeenschappen staat het sociaal leren centraal en heeft men grote invloed op vormgeven en uitvoeren van onderwijs. Onze ervaring leert dat er veel bij komt kijken om dit te implementeren, maar dat het ook veel kan bijdragen aan het gemeenschapsgevoel en de kwaliteit van het onderwijs.

Marc van Leeuwen

Managing partner

Neem contact op