Veel veranderkundige opgaven vragen om aanmodderen en frutselen | Twynstra Gudde - Organisatieadviesbureau - organisatieadviesbureau

Veel veranderkundige opgaven vragen om aanmodderen en frutselen

Vorige week nam ik, samen met zo’n 250 anderen, deel aan het Jaarcongres Verandermanagement. Een congres samenvatten is een hachelijke zaak, want in het geschreven woord mis je als lezer toch de interactie tussen zaal en spreker. Laat ik beginnen met een samenvatting in steekwoorden van (een deel) van het jaarcongres: wicked problems, ongemak, prutsenderwijs veranderen, transities, rommelige veranderingen, we leven in een tussentijd, managen met handen op de rug, het proces is belangrijker dan het antwoord, radicaal vertrouwen, morsig werk, aanmodderen, er is een wereld van mogelijkheden in een wereld van beperkingen, het brein als risicovermijdingsmachine’, common sense, loss aversion, prospect theory, constante irrationaliteit, gedrag.

De eerste spreker was Professor Jan Jonker. Volgens hem is onze maatschappij bewust en onbewust bezig met een grote, rommelige en ingrijpende verbouwing. Hij noemt deze verbouwing een ‘transitie’. Volgens hem zijn we niet alleen bezig de samenleving anders in te richten, maar ook de wijze waarop we tot nu toe dergelijk ingrijpende veranderingen doorvoerden is aan een verbouwing toe. 

Volgens hem is de opgave voor de komende jaren het omvormen van de huidige naar een andere maatschappij die duurzaam, inclusief en circulair is.

En deze opgave valt niet met de bestaand veranderkundige methoden te realiseren. Waren de bestaande veranderkundige concepten nog toepasbaar voor het verbeteren of transformeren van een situatie, voor een transitie is er iets nieuws nodig. Maar dat is geen eenvoudige opgave! Deze opgave is te typeren als een wicked problem.

Bij deze problemen zijn er geen causale relaties te onderkennen. Het zijn problemen die moeilijk of onmogelijk op te lossen zijn doordat er onvolledige of tegenstrijdige en steeds veranderende eisen zijn. Door de complexe afhankelijkheden zal bij de poging om een aspect van een wicked problem op te lossen, er weer een ander probleem zichtbaar worden of zelfs gecreëerd worden.

Wat overblijft: prutsenderwijs veranderen met handen op de rug, waarbij geldt dat het proces belangrijker is dan het antwoord. Je probeert iets, gaat het probleem niet versimpelen en zet vooral de direct betrokkenen aan tafel en probeer dingen uit: prutsels, probeersels. Geef als veranderaar geen antwoorden maar laat de vragen binnenkomen.

Zijn stelling is dat we in transities gefrustreerd worden doordat we ons eigen denken niet kunnen loslaten. En dat geldt in ieder geval voor mij. Zo zie ik me nog niet bij mijn advieswerk tegen een manager zeggen dat “ik prutsenderwijs de organisatie zal helpen door mijn handen op de rug te houden en de vragen binnen te laten komen”. Maar dat maakt Jonker zijn denkwijze misschien ook wel spannend, ook al weet ik nog niet wat ik van vind.

De adviseur Hans Vermaak begon in zijn inleiding ook met een verwijzing naar wicked problems die in zijn woorden, vragen om clumsy solutions, om morsig werk om aanmodderen en frutselen.

Voor mij was de kern van zijn betoog: stop met grootse plannen maar houd het klein en betrek de mensen die met het probleem van doen hebben, voorkom papierwerk en beleidsstukken.  

Doe de verandering net als thuis: begin gewoon. In analogie van het leren fietsen van je kind. Je zet hem voor op je eigen fiets om zo de wereld te laten zien, dan probeer je het kind zelf te laten fietsen met zijwieltjes en als de zijwieltjes weg zijn, loop je ernaast en houdt kind in de kraag van zijn jas vast. Totdat het zelf kan fietsen. En net als bij leren fietsen, moeten we veranderingen moeten we accepteren dat vallen en opstaan ongemak erbij hoort.

Vermaak heeft nog een paar andere adviezen voor ons: verdraag ongemak, stop tijd in datgene waar je warm voor loopt, betrek wie je nodig hebt dwars over lagen en muren, het team stel je samen door de mensen te kiezen die hun handen willen laten wapperen en als iedereen mag meedenken denkt op den duur niemand meer mee.

Zowel bij Hans Vermaak als bij Ben Tiggelaar kwam naar voren dat we ons (te) veel richten op het hetgeen ons dwarszit, op de angst voor verlies van wat we hebben en minder op datgene waar we plezier aan beleven. Ons brein schijnt een ‘risicovermijdingsmachine te zijn.

Ben Tiggelaar had drie onderwerpen op de agenda staan: onderken de macht van de gewoontes. Hij verwijst daarbij naar de theorie van Kahneman die hierbij spreekt over systeem 1 of ons automatische handelen. Het tweede systeem van Kahneman is ons bewust systeem waar we moeite voor moeite doen om dat actief te houden).

Zowel als Hans Vermaak als Ben Tiggelaar wijzen erop dat we voldoende aandacht moeten besteden aan de kracht van de context waarin een voorgenomen verandering plaats vindt. Hij stelt dat ons gedrag sterk wordt beïnvloed door impulsen vanuit de omgeving. Het is dan van belang om goed te kijken welke stimuli vanuit de omgeving op mensen afkomen. Vaak helpt het om externe prikkels te veranderen (voor mij bijvoorbeeld geen Snickers op de eerste plank in de keukenkast hebben…).

En de laatste boodschap die ik van de dag meenam was dat als je wilt veranderen je eerst het gewenste gedrag dat je wilt zien moet definiëren. Gedrag is dan alles wat je kunt zien, kunt voordoen en kunt nadoen. Dus als mensen zelfsturing in gaan voeren en roepen dat de leiding moet leren loslaten, welk concreet gedrag hoort daar dan bij?

Deze planmatig denkende en werkende mens ging licht verward naar huis. Risicomijdend als ik ben, dacht ik op weg naar de uitgang dat er toch nog hoop is voor mijn soort mensen die zich niet bezig houden met wicked problems, maar vooral met enkelvoudige vraagstukken. En die zijn vaak met een beetje rationeel en logisch denken nog wel te veranderen. En de wicked problems liet ik (vermoedelijk onbewust) links liggen, en daarvan ben ik me nu bewust. Mijn denkraam is weer wat opgerekt, mijn zefkennis en ook mijn taalschat zijn weer wat vergroot. Toch een mooie opbrengt van een leerzame dag in de Apenheul.

Reactie(s)

Mijn denkraamwerk en taalschat zijn ook vergroot bij het lezen van jouw blog. Bedankt! Leuk om van je te lezen Rudy. Nog altijd zoek ik je virtueel op. Bij deze dus weer. Ik ga je blog vaker lezen. Het inspireert. Jij inspireert. De komende uren ben ik waarschijnlijk bezig met googlen naar 'wicked problems'. :-) Onze zoon van 11 vroeg me onlangs wie mijn beste baas ever was. Zonder na te denken rolde jouw naam uit mijn mond. Foto van LinkedIn erbij. Je was gespreksstof bij ons aan de ontbijttafel. :-D Wij houden het er hier in naar jouw voorbeeld; 1 dag kindervakantiedag, 1 dag voor de volwassenen. Je weet vast wat ik bedoel. Zo kom je ongemerkt nogal eens voorbij. Hoop dat alles goed met jou gaat! Groet, Joanna

Leuk Rudy! Ondanks dat ik er niet bij was geef je een aantal mooie punten door! het geeft moed van je te horen dat de focus op enkelvoudige vraagstukken - waar ik en anderen plezier aan kunnen beleven - zo gek nog niet is. Wellicht lossen we de wicked problems op die wijze straks gewoon op of blijken ze niet meer te bestaan :-). Wat zo'n Apenheul al niet brengt! Dank!

Reageer