De regionalisering is daarbij geen doel op zich, maar het beste vertrekpunt om de kwaliteit te kunnen opkrikken. Landelijk loopt Zuid-Limburg hiermee voorop.’
Leo Zaal is managing partner bij het adviesbureau Twynstra Gudde en binnen zijn organisatie verantwoordelijk voor de adviesgroep Openbare orde en Veiligheid. Zijn bureau is in zo’n tien regio’s op enigerlei wijze betrokken bij de ontwikkeling van Veiligheidsregio’s of – als onderdeel daarvan - bij de reorganisatie en professionalisering van de brandweer. Het vorige kabinet wilde elke regio verplichten de brandweer tot één organisatie te bundelen, zodat deze hulpdienst als één sterke kolom kan toetreden tot de nieuwe Veiligheidsregio’s. Het huidige kabinet heeft die wettelijke verplichting laten vallen.
‘Toch kiest Zuid-Limburg er nog steeds voor,’ legt Zaal uit, ‘in de vaste overtuiging dat het betere brandweerzorg en rampenbestrijding oplevert.’
Pioniersrol
Zaal: ‘Wij richten ons helemaal op de wereld van veiligheid en hebben dus een goed overzicht van wat er in het land gebeurt. Nog zo’n vijf regio’s streven naar volledige regionalisering, andere volstaan met het verbeteren van de samenwerking tussen de verschillende korpsen. Van de regio’s die willen regionaliseren, ligt Zuid-Limburg ferm aan kop. Niet voor niets bestaat er bij het Ministerie van BZK grote belangstelling voor de vorderingen die hier worden gemaakt. Deze regio vervult zelfs een pioniersrol, zeker waar het om bestuurlijke daadkracht gaat en om de inzet van alle betrokkenen om elkaar binnen de boot te houden. Flevoland volgt op enige afstand en de regio’s Amsterdam-Amstelland en Kennemerland zijn eveneens onderweg.’
Ervaring met samenwerking
Hoe verklaart Zaal deze voorsprong van Zuid-Limburg op andere regio’s? ‘Wat mogelijk meespeelt, is dat deze regio met chemische industrie, een luchthaven, belangrijke wegen en waterwegen en een aantal grensoverschrijdende risico’s, zich heel goed bewust is van de noodzaak om goed voorbereid te zijn op calamiteiten. Verder is er in Parkstad Limburg en de Westelijke Mijnstreek intussen ervaring opgedaan met succesvolle samenwerking. Dat heeft zeker bijgedragen aan het vertrouwen om ook op grotere schaal te kunnen samenwerken. In Zuid-Limburg bestaat daardoor de bestuurlijke overtuiging dat regionalisering een goede zaak is en de bestuurlijke moed om dit proces niet alleen te starten, maar er ook mee door te gaan.
Verschillende regio’s beginnen namelijk wel met het idee dat er één korps moet komen, maar doen gaandeweg water bij de wijn, omdat ze meer op de verschillen sturen dan op de overeenkomsten. Dan moet je de komende jaren dus volstaan met intensievere samenwerking tussen de bestaande organisaties.
Daarbij komt ook dat niet elke regio dezelfde structuur en historie heeft. Zijn er veel kleine of maar enkele grote gemeenten? Zijn er recent herindelingen geweest, waardoor brandweerkorpsen al groter geworden zijn? In zulke gevallen is er minder bereidheid om de organisatie opnieuw op de schop te nemen en de brandweer te laten opgaan in een nóg groter geheel. Ook kan het zijn dat gemeenten slechte ervaringen hebben met samenwerking op andere terreinen, zoals sociale zaken. Dan hebben ze mogelijk een hekel gekregen aan gemeenschappelijke regelingen.’
Niet van bovenaf
Maar van dat alles constateert Zaal niets in Zuid-Limburg. ‘Bestuurlijk is er de eigen, gezamenlijke overtuiging dat je moet regionaliseren en de daadkracht en moed om door te zetten. Veel en zorgvuldige communicatie zorgt ervoor dat er geen afvallers zijn, en de strakke projectorganisatie betrekt alle partijen bij de voorbereiding en uitwerking van het proces. Zo wordt de regionalisering niet van bovenaf opgelegd, maar zoveel mogelijk bottom up ontwikkeld. Zulke grootschalige trajecten zijn heel lastig en omgeven met veel onzekerheden. Het doel is wel duidelijk, maar de weg erheen ligt niet vast. Daarom adviseren wij bij dit soort projecten geen blauwdruk neer te leggen, waarin alles tevoren tot in detail is vastgelegd. Dan benader je het technisch en dat is niet zonder risico. Kies je voor een ontwikkelbenadering? Dan kun je gaandeweg het traject flexibel inspelen op mogelijke wijzigingen van omstandigheden.’
Steeds hogere eisen
De adviesgroep van Leo Zaal is in ons land bij veel ontwikkelingen in de wereld van veiligheid betrokken en brengt regelmatig partijen met elkaar in contact. ‘We proberen verbindingen te leggen tussen regio’s onderling, zodat ervaringen kunnen worden gedeeld. Het ministerie van BZK volgt Zuid-Limburg op de voet en zal een succesvolle aanpak hier zeker willen kopiëren naar andere regio’s. Want deze regio is nu onmiskenbaar koploper, ook al zijn er nog genoeg momenten waarop het mis zou kunnen gaan. Er moet immers nog heel wat formele besluitvorming plaatsvinden. Niettemin is het niet doorgaan van de regionalisering van de brandweer in Zuid-Limburg bijna niet meer denkbaar. Al is het maar omdat voor individuele korpsen het zelfstandig verdergaan praktisch onhaalbaar en onbetaalbaar wordt. Het ministerie gaat helemaal sturen op kwaliteit en steeds hogere eisen stellen. Daar kun je straks alleen nog aan voldoen als je over de noodzakelijke omvang beschikt.’
Uit Focus, het relatiemagazine van de Brandweer Zuid-Limburg
