Verantwoording overheidsfinanciën
Op de derde woensdag in mei legt het kabinet verantwoording af over de overheidsfinanciën en de behaalde resultaten. Is het geld terecht gekomen waar het terecht moest komen? Is er met dat geld bereikt wat de minister wilde bereiken? Een belangrijke dag die duidelijk vorm geeft aan de controletaak van de Tweede Kamer.
Althans, dat zou het moeten zijn. Het kabinet blijkt echter sinds het bestaan van verantwoordingsdag niet de goede informatie te kunnen geven. Saskia Stuiveling, president van de Algemene Rekenkamer, vertelde de Kamer in 2010: ‘U krijgt steeds vaker, met redenen omkleed, uitgelegd dat u geen informatie kunt krijgen’. Tegelijkertijd maakt het terugkijken het debat voor veel mensen, binnen en buiten de Kamer, minder sexy. Evalueren, praten over wat al is gebeurd, is in de ogen van veel mensen toch minder spannend dan over de toekomst praten en plannen maken.
Cultuurverandering nodig
Een cultuurverandering is nodig. ‘Kamerwerk, politiek, is geen voortdurend feestje van toppers en oneliners’, aldus Gerdi Verbeet, voorzitter van de Tweede Kamer. Het is juist heel serieus en soms misschien wel een beetje saai, maar daar is niets mis mee. Verantwoordingsdag is bij uitstek een debat waar het over de inhoud gaat. Een echte gedachte-uitwisseling is natuurlijk in ieder debat belangrijk, maar op verantwoordingsdag nog eens extra. Omdat zo’n evaluatie, aldus Gerdi Verbeet, moet leiden tot lessen: moet het anders, kan het beter?
Onze ervaring met evalueren leert dat verantwoorden en leren op gespannen voet kunnen staan als verantwoorden afrekenen wordt. Dat verantwoordingsdag ook wel gehaktdag wordt genoemd, is veelzeggend. Logisch dat het kabinet dan verdedigend gedrag vertoont. Door uit te leggen dat de Kamer geen informatie kan krijgen. Of juist zoveel informatie te geven dat Kamerleden door de bomen het bos niet meer zien. Verdedigend gedrag dat als leren het doel is, juist blokkerend werkt. Terwijl een evaluatie pas optimaal effectief is als het constateren dienstbaar is aan het leren.
Terugkijken om te leren
Verantwoordingsdag is een belangrijke dag. Een dag die gaat over de uitvoering van beleid én de kwaliteit van onze democratie. Het baart zorgen als de Kamer niet de goede informatie krijgt over hoe we het hebben gedaan. Zeker in een tijd van bezuinigingen waarbij keuzen moeten worden gemaakt. Maar het baart misschien nog wel meer zorgen als afrekenen belangrijker wordt dan leren. Als we niet meer nieuwsgierig zijn naar wat in de vaak weerbarstige realiteit werkt en hoe het een volgende keer nog beter kan.
Om het met Johan Cruijff te zeggen: ‘Als je terugkijkt om te leren van je fouten, kijk je toch vooruit’.
