Poldermodel
Het poldermodel is een kernkwaliteit van onze democratie. Het realiseert een optimale afspiegeling van deelbelangen, als resultaat van een constant proces van het afwegen en uitonderhandelen hiervan. Toch draagt het, toegepast op complexere maatschappelijke vraagstukken, ook een valkuil in zich. Omdat het polderen juist het meepraten en onderhandelen vanuit deelbelangen als basisprincipe heeft, raakt de gemeenschappelijke opgave gemakkelijk uit beeld. Hoe ingewikkelder het gepolder, des te groter de kans dat de burger verstrikt raakt in een wirwar aan bestuurlijke en ambtelijke spaghetti.
Versnipperde regelgeving
De geboorte van mijn zoon met Downsyndroom, maakte mij in één klap ervaringsdeskundig in het effect versnipperde regelgeving. Om onze zoon een goede toekomst te bieden, maken wij dankbaar aanspraak op diverse voorzieningen. Maar wat zou veel tijd, geld en energie bespaard kunnen blijven, wanneer het vraagstuk van “integratie en participatie”, niet vanuit deelbelangen, maar vanuit de gemeenschappelijke opgave zou worden bestuurd en georganiseerd. Zonder overdrijven vergaarde ik twee meter aan ordners met aanvragen, verklaringen, rapporten, indicaties, beschikkingen en verantwoordingsformulieren. Als geen ander weet ik hoe gekmakend het is om uit al die puzzelstukjes van alle betrokken instanties, tot een compleet beeld te komen. Het feit dat de betreffende regelingen met de regelmaat van de klok wijzigen en uitvoerders nogal langs elkaar heen werken, maakt de spreekwoordelijke spaghetti er niet minder op.
Bestuurlijke spaghetti
Uit tal van opdrachten in het publieke domein kennen we de frustraties van bestuurders en beleidmakers over de verdelende principes en de versnipperende tendensen in het poldermodel. Maar hoe frustrerend ook, uiteindelijk verdienen zij ook gewoon hun geld met het zo goed mogelijk agenderen en behartigen van de eigen issues. Niet verwonderlijk, dat veel bestuurders aangeven, niet zozeer zichzelf, maar vooral ook andere polderaars als oorzaak van bestuurlijke spaghetti te zien. Het ontknopen van de spaghetti in het poldermodel, is als het oplossen van de fileproblematiek. Iedereen heeft er last van, maar niemand weet er aan te ontkomen. Te stellen dat anderen maar moeten stoppen met rijden, lijkt te gemakkelijk. Want bestuurders weten dondersgoed dat ze niet louter in de file staan, maar deze zelf ook medeveroorzaken en in standhouden.
Nieuw denk- en handelingsrepertoire
Het gemeenschappelijke bóven het deelbelang kunnen stellen, vraagt van betrokkenen veel moed en vertrouwen. Al is het maar om te kunnen dealen met de onzekerheid en risico’s van het verlaten van bekend terrein, bestaande posities en veilige havens. Gelukkig heb ik de afgelopen jaren veel mensen ontmoet in publieke en private organisaties, die het vermogen en het verlangen hebben om samen te zoeken naar nieuw denk- en handelingsrepertoire voor een integrale aanpak van maatschappelijke opgaven, daar waar het poldermodel niet volstaat.
Effectiever sturing en richting geven
Wat mij betreft is de grootste puzzel voor de komende jaren de vraag hoe wij in Nederland, binnen de dynamiek van het poldermodel, effectiever sturing en richting kunnen geven aan de vraagstukken van onze tijd. Het expliciet centraal stellen van de gemeenschappelijke opgave, vormt hiervoor mijns inziens een belangrijke sleutel. Maar echt spannend is het pas te erkennen dat voor deze complexiteit gewoonweg geen simpele antwoorden bestaan. Al naar gelang betrokkenen, vraagstuk, belangen, en geconstateerde problematiek, zullen we met elkaar de bereidheid moeten opbrengen om net zo lang te puzzelen, zoeken en experimenteren, tot we een minimum aan spaghetti, een maximum aan verbinding en een optimum aan gemeenschappelijkheid hebben gerealiseerd.
