Scheiden Wonen en Zorg, kansen maar ook vragen

Als aanname in de discussie hebben we genomen: “Stel dat scheiden wonen en zorg in één keer volledig wordt ingevoerd?”

Kansen
In de gesprekken met de deelnemers kwamen ondermeer de volgende kansen naar voren:

Keuzevrijheid voor de cliënt
Zorgaanbieders worden uitgedaagd om hun aanbod beter te organiseren en de kritisch wordende cliënt beter te bedienen. In plaats van alleen te dealen met het zorgkantoor zullen ze meer te maken gaan krijgen met de inbreng en wens van de (potentiële) cliënt. Vastgoedeigenaren zien het ook als kans om de cliënt meer keuzevrijheid van zorgaanbieder te geven, terwijl zorginstelling ook de risico’s zien van andere zorgaanbieders die in hun complexen zorg gaan leveren. Over het algemeen ziet iedereen de toename van keuzevrijheid. Het wordt mogelijk te shoppen in huisvesting en zorg.

Overigens vindt men dat deze wijziging ook nodig is zonder systeemwijziging. Ontkoppeling van zorg en wonen wordt gezien als kans en bedreiging. Bovendien kan de cliënt mogelijk makkelijker stoppen met zorg als zijn huisvesting geen middel meer is. Als de producten ontkoppeld worden, ontstaat ook de kans dat bescherming tegen koppelverkoop ontstaat.

Einde aan het intramurale denken
Men ziet ook een kans om versneld van het intramuraal denken en hospitaliseren af te komen. Als de cliënt zijn eigen woning huurt, zal het traditionele ‘intramurale denken’ moeten veranderen. Niet zozeer de corporaties en vastgoedspecialisten binnen zorginstellingen moeten dan de grootste omslag maken, maar de zorg.

Onderscheiden
Zorginstellingen krijgen extra kansen om zich te onderscheiden. Zij kunnen hun producten ‘zorg’ en ‘wonen’ duidelijker profileren en neerzetten. Zorginstellingen zouden zich kunnen gaan concentreren op zorg. Corporaties en nadrukkelijk ook andere vastgoedpartijen worden uitgedaagd om een rol in de woonmarkt voor cliënten met een zorgindicatie te gaan spelen. Voor zorginstellingen is het invoeren van scheiden van wonen en zorg een kans om per direct anders te gaan kijken naar zorgverlening en wonen. Het is een externe verandering die medewerkers van zorginstellingen dwingt om bewuster te gaan werken: wat is wonen, wat is zorg?

Nieuwe markten
Door wonen en zorg te scheiden wordt het makkelijker om de markt van de vitale zeventiger te bereiken; zij willen de zekerheid hebben van zorg in de nabijheid. Deze groep wil autonomie en privacy, maar ook verzekerd zijn van zorg wanneer dat plotseling noodzakelijk wordt; ze willen dus op tijd ‘goed wonen’. Als wonen en zorg gescheiden zijn, wordt het makkelijker hen ook in een gewone woning van zorg te bedienen.

Consequenties Scheiden Wonen en Zorg
Naast de kansen kwamen ook een aantal consequenties en bezwaren naar voren. Hieronder de belangrijkste:

Niet iedere cliënt is een huurder
Als scheiden wonen en zorg wordt doorgevoerd, zullen alle cliënten individuele huurcontracten krijgen.

Men verwacht dat dit niet voor alle cliënten even gemakkelijk zal zijn. Een verschil wordt gezien tussen zelfstandig kunnen huren en zelfstandig kunnen wonen. Vooral cliënten die nu al gebruik maken van ‘intramurale’ zorg kunnen niet altijd de verantwoordelijkheid dragen van ‘de huurder’. Mogelijk zal een extra beroep gedaan moeten worden op de zorgverleners of mantelzorgers om die taak over te nemen. Cliëntgroepen waarvoor dat geldt, zijn bijvoorbeeld de psychogeriatrische doelgroepen en een deel van de cliënten in de gehandicapten- en geestelijke gezondheidszorg. Aan de andere kant wordt ook gezien dat met de cliënt of zijn/haar bewindvoerder(s) een behandelovereenkomst wordt gesloten en daarmee is vergelijkbaar. Het gebruik van PGB’s geeft al aan dat de cliënt de mogelijkheden wel ziet.

Men ziet een groot verschil tussen cliënten in de ouderenzorg en cliënten in gehandicapten- en geestelijk gezondheidszorg. Bijvoorbeeld door leeftijdsverschillen, verschil in verblijfsduur en verschillen in zorgbehoeften. Ook de GGZ-cure vraagt extra aandacht. Voor cliënten met een zware zorgbehoefte wordt verwacht dat zij minder profiteren van het scheiden wonen en zorg.

Specifieke huurzaken
Voor algemene ruimten is de vraag hoe je die gaat omslaan in individuele huurcontracten. Dit zou kunnen in de huur of met doorbelasting naar gebruik of het opnemen van de algemene ruimten in de zorgcomponent. Het gaat bijvoorbeeld om de behandelruimten die vooral bij zware zorg voorkomen, maar ook om zaken als keukens, algemene toiletten en dergelijke in woongroepen. Er zijn wellicht constructies mogelijk naar voorbeeld van campuscontracten en/of studentenwoningen. Woningen die verhuurd worden, dienen ook aan kwaliteitseisen te voldoen. De vraag is of de huidige zorghuisvesting dit wel altijd waar kan maken.

Ook ziet men een aantal zaken in de woningmarkt/huurwetgeving die voor de zorg zeker buiten werken gesteld moeten worden. Men ziet bijvoorbeeld in de woningtoewijzing, maar ook in delen van het huurrecht een aantal problemen. Zo kunnen zorginstellingen nu een cliënt vanuit medische noodzaak verplaatsen binnen de instelling en dat is binnen het huurrecht lastig.

Koopkrachteffecten voor de cliënt
Het risico bestaat dat een deel van de markt niet bediend gaat worden. Woningcorporaties zullen vooral woonaanbod realiseren in het onderste segment (< € 652,--), vanwege de staatssteunbeschikking. Beleggers kunnen pas een redelijk rendement halen bij huurprijzen boven € 800,-- / € 900,--. Het risico bestaat dat de groep tussen deze twee markten niet bediend wordt. Belangrijk hierbij is dat de AWBZ voor iedereen, ongeacht inkomen, van toepassing is.

Voor de cliënt worden mogelijk koopkrachteffecten verwacht. Het besteedbare inkomen van een cliënt in een intramurale voorziening is anders opgebouwd dan dat van een cliënt die thuiszorg krijgt. Een deel van de ouderen kan er mogelijk op achteruitgaan, omdat binnen de huurwetgeving mogelijk niet hetzelfde aanbod gerealiseerd kan worden als binnen de zorgwetgeving.

Volg ons via @tgzorg op twitter en de linkedin groep rondetafelgesprek wonen en zorg.