In onze dagelijkse praktijk gebruiken we regelmatig het woord 'aandacht'. We gebruiken het om aan te geven dat we ons ergens op concentreren; dat we ergens aandachtig mee bezig zijn. Neem deze voorbeelden: "Sorry, maar daar kan ik vandaag geen aandacht aan besteden." Of: "Mag ik even je aandacht?" Het is een manier om aan te geven dat we iets prioriteit willen geven. Vanuit dat perspectief is het een bijzonder interessant fenomeen voor organisaties. Immers, wat op een dag in een organisatie gebeurt, wordt grotendeels bepaald door wat de mensen in die organisatie op een dag aandacht geven. Wat geen aandacht krijgt, is er niet c.q. wordt niet aan gewerkt. Een belangrijk organiserend principe dus. Toch wordt het als dusdanig nauwelijks onderzocht. Ik ken drie publicaties waarin dat wel het geval is.
In de attention economy is aandacht de speelbal van commercie. Het gaat in het boek, geschreven door Davenport and Beck, om de schaarse aandacht van consumenten. Bedrijven moeten vechten voor die aandacht, maar door de toenemende informatie die op ons afkomt, wordt dat steeds lastiger. Deze vorm van aandacht vind ik persoonlijk niet bijzonder interessant.
Een tweede boek is het proefschrift van Mirko Noordergraaf waarin hij onderzoek doet naar ambtenaren. Wat doen zij nou feitelijk op een dag? Hij gebruikt daarvoor het begrip aandacht: waaraan besteedt een ambtenaar op een dag aandacht? Voor zijn onderzoek heeft hij met een aantal ambtenaren een dag lang meegelopen en opgeschreven wat voor een activiteiten ze uitvoeren en waar ze hun aandacht aan besteden. Het heeft wat weg van een artikel door Mintzberg in Harvard Business Review over het feitelijke gedrag van managers. Onderzoek wijst uit dat een manager gemiddeld 583 activiteiten uitvoert in 8 uur, oftewel elke 48 seconden een activiteit. Met andere woorden ze houden hun aandacht niet lang op een onderwerp voordat ze weer iets anders doen. Hoewel ik deze vorm van aandacht een stuk interessanter vind, is het niet de meest interessante vorm. Het gaat over activiteiten die mensen uitvoeren en de signalen die hun afleiden of juist bij de les houden.
Het derde boek is geschreven door Marianne van Hoorn getitelt "Aandacht: bron van verbinding". Haar gebruik van het begrip "aandacht" vind ik het meest fascinerend. Het gaat haar om die momenten waarin twee of meer mensen echt naar elkaar luisteren en echt met elkaar praten over wat ze bezig houdt. Niet vanuit hun rol of functie in de organisatie, maar als mens. Op dat moment ontstaat echt een band en ruimte. Ze brengt deze vorm van aandacht in verband met leiderschap: persoonlijk leiderschap is het kunnen geven van deze vorm aandacht. Het is nodig voor het maken van echte verbinding.
Fascinerende vragen voor mij zijn dan: Wat maakt dat mensen deze aandacht kunnen geven aan elkaar? Welke factoren in een organisatie beinvloeden dat en welke staan het in de weg? Wat gebeurt er precies op zo'n moment? Voor mijn gevoel zijn de antwoorden op deze vragen een belangrijke sleutel naar een gezonde en energieke vorm van organiseren.
Mijn pleidooi: laten we elkaar zo nu en dan echte aandacht geven. En wees niet bang om er zo nu en dan om te vragen!
